Sozio 2 2026

Ze lopen nog met een rugzak om hun schouders, maar dragen al het gewicht van een systeem dat ze te vaak heeft laten vallen. Tieners die vapen op straat, foto’s liken van enkelbanden, door een criminele organisatie worden misbruikt om klusjes te doen én hun eerste contact met justitie ruiken als avontuur. Totdat professionals in Arnhem-Oost besluiten dat het anders kan.

Geen project met PowerPoints of protocollen, maar met aanwezigheid. Met ogen, oren en hart in de wijk. Jongerenwerkers als Nabil El Malki en Vasilis Zachos zijn geen beleidsregel, maar een baken. Hun organisatie is ‘grassroots’, ze komen uit de wijken, kennen de context en kennen iedere jongen bij naam. Eigenlijk komen ze op voor hun jongeren en zijn een bottum-up beweging. Ze weten waar het misgaat thuis, op school of op straat en zijn er als het misgaat. “We zijn er onvoorwaardelijk,” zeggen ze. En dat maakt verschil.
Want Arnhem koos niet voor praten óver jongeren, maar mét hen. Burgemeester Marcouch zag het gevaar van eilandjes en zette iedereen aan één tafel. Onderwijs, zorg, politie, jongerenwerk en straatcoaches niet om te vergaderen, maar om verantwoordelijkheid te delen. Het resultaat? 35 procent minder jongeren die voor het eerst met justitie in aanraking komen. Als criminoloog noem ik het een kwestie van “nabijheid”. Je kunt pas opvoeden als je in de buurt bent. Niet achter een bureau, maar op het plein, online, bij de sporthal. Niet als agent of ambtenaar, maar als mens. En opvoeding blijft, zoals Mike Loef van het Nederlands Jeugdinstituut benadrukt, de eerste verdedigingslinie.
Ouders willen het beste voor hun kind, maar voelen vaak schaamte om hulp te vragen. Wie écht iets wil doen tegen jeugdcriminaliteit, moet dus óók durven investeren in gezinnen. Maar investeren alleen is niet genoeg. Voor de aanpak is het van belang om te kiezen voor interventies die inspelen op het tegengaan van risicofactoren en die beschermende factoren versterken. Verder moet er balans zijn tussen preventie en repressie. Dat laatste heb je vooral nodig om jongeren te laten zien dat het plegen van strafbare feiten ook een keerzijde heeft. Dat het over het algemeen meer kost dan het oplevert. 
Preventie zonder repressie is tandeloos, maar repressie zonder preventie is eindeloos. Juist in die combinatie schuilt de kracht van de Arnhemse aanpak. Arnhem laat zien wat er gebeurt als je meerjarig kiest voor interventies die ertoe doen en als je investeert in vredestijd, zoals de jongerenwerkers het noemen. Niet wachten tot het misgaat, maar elke dag investeren in vertrouwen, kansen én grenzen. Andere gemeenten kijken met verhoogde interesse naar Arnhem. Maar misschien is dat precies het punt: het werkt pas als je durft te kijken. Naar de straat, de gezinnen, de jongeren en soms ook in de spiegel. De professionals in Arnhem bewijzen dat de strijd tegen jeugdcriminaliteit niet gewonnen wordt met harde hand of zachte woorden alleen, maar met de moed om preventie en repressie in balans te brengen.

In het debat over jonge aanwas hebben we de neiging om te doen alsof er een gereedschapskist bestaat waar we alleen nog maar het juiste instrument uit hoeven te pakken. Maar wie iets langer kijkt, ziet dat die gereedschapskist verrassend leeg is. Of beter: slecht gevuld met bewijs. We weten minder dan we denken. En toch handelen we alsof we het zeker weten. Dat is geen pleidooi voor stilstand; integendeel. We weten namelijk wél iets. Niet alles, maar genoeg om richting te geven. De kern is eigenlijk pijnlijk eenvoudig: jeugdcriminaliteit ontstaat niet uit het niets. Het is vrijwel altijd een optelsom van kwetsbaarheid, verleiding en gelegenheid. Geen school, schulden, verkeerde vrienden, behoefte aan status. En tegelijk het ontbreken van structuur, perspectief en iemand die je ziet.

Wie dat niet scherp heeft, kiest bijna altijd de verkeerde interventie. Dan wordt gedrag bestreden zonder de context te begrijpen. En dat is dweilen met de kraan open. Effectieve aanpak begint dus niet met een interventie, maar met een analyse. Waarom zit deze jongere in de gevarenzone? Wat speelt er? Wat ontbreekt er? Pas daarna komt de vraag wat je doet. Wat vervolgens opvalt, is dat veel succesvolle – en soms erkende – aanpakken eigenlijk hetzelfde doen. Ze verlagen risicofactoren en versterken beschermende factoren. Ze brengen structuur, bouwen relaties op en bieden perspectief. Maar ze stellen ook grenzen. Duidelijke grenzen.
Daar zit ook een ongemakkelijke waarheid. Preventie zonder repressie is tandeloos. Repressie zonder preventie is eindeloos. De kracht zit in de combinatie. Dat zien we bijvoorbeeld terug in aanpakken zoals gerichte afschrikking: focus op een kleine groep, duidelijke normstelling, zichtbare consequenties én een uitweg voor wie wil stoppen. Niet soft, niet hard, maar consequent.
En misschien nog wel belangrijker: op tijd. Niet wachten tot iemand is ‘doorgegroeid’, maar vroeg signaleren. Daar waar het begint: op hotspots, op momenten waarop het misgaat, in groepen waar gedrag zich versterkt. Wie daar te laat is, loopt altijd achter de feiten aan.
Tegelijk moeten we eerlijk zijn over wat het vraagt. Goede aanpakken zijn zelden eenvoudig. Ze vragen samenwerking, informatie, continuïteit en professionals die het verschil maken. Good persons, zoals dat zo mooi heet. Mensen die niet alleen regels uitvoeren, maar ook betekenis geven. En goede aanpakken vragen iets anders: tempo. Niet het tempo van systemen, maar het tempo van de straat. Jongeren wachten niet op beleid. Problemen ook niet. Ook de wil en motivatie bij een jongere om te willen veranderen is cruciaal. En als de straat harder aan de jongere trekt dan de staat is de kans kleiner dat een jongere andere keuzes gaat maken dan uit de criminaliteit te stappen. Misschien is dat wel de belangrijkste les dat er niet gezocht wordt naar dé interventie die alles oplost, maar te investeren in een aanpak die klopt in de kern: scherp kiezen, goed kijken en consequent handelen. Dat is minder spectaculair dan het klinkt, maar wel effectiever. 

Als je met jongeren praat over hun tijd in een justitiële jeugdinrichting, hoor je vaak dezelfde woorden: stilstand, wachten, tijd uitzitten. Het recidivecijfer onder jongeren in Nederland liegt er niet om: detentie draagt nog te vaak onvoldoende bij aan het afzweren van criminaliteit. Hoe kun je de tijd in detentie zinvoller benutten?

Hoe wordt een verblijf in een justitiële jeugdinrichting een aanmoediging tot het opbouwen van een constructief leven?
Young Perspectives gelooft dat het antwoord bij de jongeren zelf ligt. Zinvolle detentie in het jeugdstrafrecht begint niet bij praten over jongeren, maar met hen. In dit artikel vertellen we hoe we dat doen.

Young Perspectives (YOPE) werkt met en voor jongeren, in en na geslotenheid. We ontmoeten hen tijdens creatieve en sportieve workshops die we geven in (forensische) jeugdzorginstellingen. Tijdens deze workshops leren zij vaardigheden van artiesten als rappers of acteurs, die ze kunnen zien als rolmodellen. Ze raken geïnspireerd over wat allemaal mogelijk is, en kunnen verbeeldingen maken over een ander leven. Jongeren die enthousiast zijn over YOPE en behoefte hebben aan sociaal contact, worden gekoppeld aan een mentor van YOPE. 

Deze vrijwillige mentor gaat zonder dossierkennis en zonder behandelplan anderhalf jaar lang op bezoek. De jongere kan zichzelf opnieuw voorstellen en bepaalt zelf waar het gesprek over gaat. Met jonge ex-gedetineerden die hun reflecties en ervaringen willen delen om de strafrechtketen te verbeteren, doen we trainings- en adviesopdrachten. Na hun tijd in detentie worden ze begeleid door YOPE en krijgen de titel YOPE-expert.

Jaarlijks spreken zij duizenden professionals uit de gehele jeugdstrafrechtketen. De YOPE-experts zetten hun ervaring ook in om jongeren die in geslotenheid zitten direct te inspireren. Dit doen ze met een Peer2Peer-workshop: een YOPE-expert en een YOPE-docent staan samen voor een groep jongeren in een justitiële jeugdinrichting (JJI). Ze ontmoeten de jongeren in de klas of op hun leefgroep. De docent, getraind door YOPE in het leiden van een Peer2Peer, opent het gesprek en bewaakt de veiligheid en structuur ervan. Hij of zij leidt het gesprek via een opbouw langs het verleden, de periode in detentie en de toekomst. Hierbinnen deelt de expert zijn persoonlijke ervaringen. Thema’s als keuzes maken, loyaliteit, groepsdruk, verlies en schaamte komen voorbij.

Het levensverhaal dat wordt gedeeld omvat veel elementen waarin zij zich herkennen. Dit nodigt de jongeren uit hun eigen verhaal te delen, vragen te stellen en zo van elkaar, de expert en de docent te leren. De jongeren gaan tijdens de workshop zelf aan de slag. Via creatieve opdrachten krijgen zij de ruimte om hun eigen verhaal te verkennen en vorm te geven. Sommigen gebruiken woorden, anderen beeld of muziek. Door bijvoorbeeld een rap te schrijven, een tekening te maken of korte zinnen op papier te zetten, worden ervaringen en mogelijkheden tastbaar.

Elke workshop eindigt met een moment van reflectie samen met de groepsbegeleiders in de JJI. Jongeren delen wat hen is bijgebleven, wat hen raakt en wat ze meenemen. Niet alleen voor de jongeren zelf maar ook voor de begeleiders levert dit waardevolle inzichten op over wat er leeft in de groep en welke thema’s aandacht vragen.

Inzichten van Young Perspectives
Tijdens alle YOPE-diensten (de workshops, de mentorgesprekken, trainingen en adviesopdrachten van de experts) horen we veel verhalen van jongeren. Door een setting te creëren waar ze kunnen ontspannen en fantaseren, ontstaat er ruimte voor reflectie. Daar komen wijze lessen en ideeën uit voort. De belangrijkste les uit de praktijk is helder: de kennis en het inzicht over hoe detentie zinvol kan zijn, ligt bij ervaringsdeskundige jongeren zelf. Zij hebben zelf ervaren hoe het is om vast te zitten, te zoeken, te twijfelen en wat er nodig is om weer vooruit te komen.