TvO 2020-4

Van diagnosticeren en behandelen naar voorspellen en stimuleren Een autismespectrumstoornis (ASS) wordt bij kinderen in Nederland vaak pas vastgesteld in hun kleutertijd, of nog later. Onderzoek toont echter aan dat vroege behandeling op langere termijn winst kan opleveren. Om betrouwbaar te kunnen diagnosticeren is kennis over de uitingsvorm van ASS in de eerste levensjaren van groot belang. In ons onderzoek hebben we daarom gekeken naar potentiële risicofactoren bij jonge kinderen met een familiair verhoogd risico op ASS, namelijk babybroertjes en -zusjes van kinderen met de diagnose. Resultaten tonen aan dat vroege kenmerken van het temperament, evenals die van de ouder-kindinteractie mogelijk waardevol kunnen zijn voor de herkenning van ASS. Toekomstig onderzoek zal zich verder moeten richten op biologische en omgevingsinvloeden die uiteindelijk leiden tot symptomen van ASS, en het identificeren van signalen die voorafgaan aan de klinische diagnose. Een belangrijke vraag is echter in hoeverre we al categorische labels moeten geven aan kinderen van zeer jonge leeftijd. Gezien de huidige kennis pleiten we voor een omslag van ‘diagnosticeren en behandelen’ naar ‘voorspellen en stimuleren’. Op deze wijze kunnen interventies ook al worden ingezet bij de groep kinderen bij wie twijfels bestaan over de exacte diagnose.

Het belang van wederkerigheid Informele netwerken, waar familieleden vaak een grote rol in vervullen, zijn steeds belangrijker geworden in de ondersteuning van mensen met een (licht) verstandelijke beperking. Binnen dit onderzoek werden de ervaringen van mensen met een licht verstandelijke beperking en hun familieleden over hun familienetwerk in kaart gebracht. Uit het onderzoek kan worden geconcludeerd dat het van groot belang is om niet alleen te kijken naar de ondersteuning die mensen met een licht verstandelijke beperking kunnen ontvangen, maar ook naar wat zij zelf voor de ander kunnen betekenen. Om betekenisvolle relaties met belangrijke anderen te stimuleren en sociale inclusie te bevorderen is het belangrijk een dialoog te starten met zowel mensen met een licht verstandelijke beperking als hun naasten.

Wat nu, na twee grote onderzoeken naar (seksueel) geweld on de jeugdzorg? In dit artikel wordt ingegaan op twee rapporten over (seksueel) geweld in de jeugdzorg. De aanpak van de commissie- Samson en commissie-De Winter wordt kort uiteengezet, evenals de analyses en aanbevelingen. Kinderen waren in de periode vanaf 1945 tot nu regelmatig niet veilig in de jeugdzorg. Ook nu komen seksueel misbruik en geweld nog voor, aldus beide commissies. Het artikel mondt uit in een oproep om snel en concreet aan de slag te gaan met de aanbevelingen. Er is nog te weinig gebeurd om de veiligheid van kinderen in de jeugdzorg daadwerkelijk te vergroten.

Een methodiek om professioneel handelen te onderzoeken Er wordt steeds meer belang gehecht aan een professionele attitude en het verantwoorden van de keuzes die gemaakt worden ten aanzien van het inzetten van methoden en technieken en vaardigheden. Professionalisering is immers een continu en dynamisch proces dat gericht is op het verbeteren, corrigeren of herijken van handelen. Ook wordt tegenwoordig steeds meer nadruk gelegd op de onderbouwing en verantwoording van wat professioneel handelen wordt genoemd. In dit artikel wordt verduidelijkt hoe je je professionaliteit kunt ontwikkelen met behulp van het Huis van Professionaliteit. Dit wordt beschreven aan de hand van een uitgewerkt praktijkvoorbeeld.

Meer zelfvertrouwen en leesplezier Het aantal excellent lezende leerlingen is in Nederland al jaren opvallend klein en het lijkt erop dat er op dit moment potentieel onbenut blijft. In het huidige onderzoek is onderzocht door welke motivationele kenmerken de groep excellent lezende leerlingen zich onderscheidt van de andere leerlingen. Hiervoor zijn aanvullende analyses uitgevoerd op de Nederlandse data van de internationale PIRLS 2016-studie. De resultaten laten zien dat excellent lezende leerlingen in vergelijking met andere leerlingen vooral meer vertrouwen hebben in hun eigen leesvaardigheid en in hun vrije tijd meer lezen voor hun plezier. Dit onderstreept het belang van brede stimuleringsprogramma’s waarin aandacht is voor zowel leesvaardigheid als voor zelfvertrouwen en leesplezier. Het aanbieden van rijke teksten die aansluiten bij het niveau en de interesses van leerlingen zou daarvan een onderdeel kunnen zijn.

Het Waterlandmodel werkt De afgelopen jaren is het aantal verwijzingen voor behandeling van dyslexie sterk gestegen. Om de aantallen beheersbaar te houden wordt vaak een poortwachtersfunctie ingesteld. Helaas heeft deze in veel gevallen maar een zeer beperkte opdracht, namelijk niet meer dan het beoordelen van het schooldossier. In dit artikel beschrijven we de langetermijnresultaten van het ‘Waterlandmodel’. We constateren niet alleen grote verschillen tussen scholen maar van jaar tot jaar ook binnen scholen. We zien hierin een aanwijzing voor een mismatch tussen leerkrachtcompetenties en speciale onderwijsbehoeften en een argument in de discussie over de vraag of dyslexie wel bestaat. Ten slotte stellen we dat handelingsverlegenheid een basis kan zijn voor verwijzing en de wijze waarop de poortwachter daarop kan acteren.