TvO 2022-4

De telefoon gaat. Geheel onverwacht krijgt moeder een gebiedsmanager aan de lijn van een zorgpartner uit de zorgketen met ‘dwang’: ‘Ik bel u nadat ik uw mail las, ik heb uw zaak door de jaren heen op een afstand gevolgd en wil u laten weten dat u en uw kinderen mij bijgebleven zijn.’ Een stilte volgt. Moeder is voelbaar geëmotioneerd, hoorbaar door de stilte en een slik. Zorgprofessional: ‘Het was niet de bedoeling om u van streek te maken met dit telefoontje.’

Een van de voordelen van te zijn geboren in hetzelfde jaar als de NVO is dat je al veel ontwikkelingen in het vak van binnenuit hebt kunnen volgen. Als in 1988 afgestudeerde klinisch en orthopedagoog (Leiden) heb ik vele plannen, beleidsrondes en veranderingen meegemaakt, ontwikkeld en gevolgd. Te meer omdat ik tot nu toe in diverse sectoren van het pedagogisch beroepenveld én daarbuiten heb mogen werken. Al met al is deze veelzijdigheid een prachtige basis om na te denken over de toekomst van ons mooie vakgebied.

Het schooljaar is ten einde en het is tijd voor een welverdiende vakantie. Na hard doorbuffelen de laatste weken met zowel het werken binnen de GGZ als het verzorgen van lesdagen binnen het postacademisch onderwijs, ben ik hier echt aan toe. Ook de rest van mijn gezin telde de laatste schooldagen af, en keek uit naar een periode niks doen. Al werd er weliswaar toch flink gebaald door mijn dochters dat ze nog twee dagen naar de BSO moesten, omdat papa en mama gewoon moesten werken en niet zoals zij zes weken vrij zijn. Maar toen was het toch echt zover: we gaan naar de camping!

Trouwe lezers van Tijdschrift voor Orthopedagogiek herinneren zich misschien wel mijn column over Dick Swaab (‘Kom van Dick Swaab af’, TvO 3- 2020). Daarin bracht ik al onder de aandacht dat de maatschappelijke nadruk op een binair gender schadelijk kan zijn voor het wetenschappelijk én het maatschappelijk discours over gender. Dit geldt in de eerste plaats op sociaal vlak. Het lijkt soms of we in onze samenleving twee lijstjes van gedragingen, kleding en eigenschappen hebben waarvan we vinden dat die horen bij vrouwen (lijst 1) en mannen (lijst 2). Toch bestaat er niemand met alles van lijst 1 en niks van lijst 2 en vice versa. In het sociale construct gender bestaat de 100 procent man en de 100 procent vrouw dus al niet.

Wanneer ouders tot de realisatie komen dat de genderidentiteit van hun kind niet overeenkomt met het daadwerkelijke gender, kunnen gevoelens van dubbelzinnig verlies ontstaan. Dubbelzinnig verlies wordt omschreven als het niet weten of het kind aanwezig of afwezig is; het kind is in leven maar ouders ervaren een verlies over het gender waarmee het kind geboren is.

Een zorgcoördinator van een middelbare school neemt contact met je op en vertelt dat je cliënte van 16 jaar met diagnose ASS net heeft verteld dat ze zich erg somber voelt omdat ze zich een jongen voelt en het liefst van geslacht wil veranderen. De coördinator maakt zich erg veel zorgen omdat het meisje erg ongelukkig oogt, maar meer nog omdat ze weet dat haar ouders een religieuze achtergrond hebben. Het meisje heeft aangegeven dat ze er niet over kan praten met haar ouders, wat het uitzichtloze gevoel versterkt. Ze heeft een tijdje geleden een poging gedaan om het te bespreken, maar haar ouders dachten dat ze een grapje maakte.

Het onderzoeksveld rond genderdiversiteit bij jongeren is volop in beweging. Psychiater en onderzoeker Annelou de Vries verveelt zich geen dag. ‘Onderzoekers hebben nog allerlei vragen, maar we weten al veel meer dan twintig jaar geleden.’

Met de toegenomen maatschappelijke aandacht voor genderdiversiteit komen er binnen de hulpverlening meer vragen over het vormgeven van ouderschap wanneer er sprake is van genderdysforie. Genderdysforie brengt verschillende uitdagingen met zich mee, niet alleen voor het kind zelf, maar ook voor de ouders en het gezin.

Genderdiversiteit bij kinderen en jongeren is steeds meer zichtbaar in de maatschappij. Ook het aantal aanmeldingen bij gespecialiseerde jeugdgenderteams is de afgelopen jaren enorm gegroeid. Dit brengt de vraag naar de voorgrond wat de meest passende zorg voor deze kinderen en jongeren is.