TvO 2023-2

De student kijkt me niet-begrijpend aan. Hij heeft geen pen, ook geen papier trouwens. Wel een laptop, die zit nog in z'n tas. "De jeugd van tegenwoordig. In mijn tijd was dat wel anders", gromt mijn innerlijke boze buurman. "Toen ik zo oud was als hij schreef ik bij elk college pagina's van mijn collegeblok vol met aantekeningen." Kon ik die tegen examentijd nog lezen? Soms. Deed ik dat? Volgende vraag a.u.b.

Een studie naar online zelfonthulling en kenmerken van borderline persoonlijkheidsstoornis

Nu jongeren steeds meer online communiceren, vormt online zelfonthulling een centraal aspect in de ontwikkeling van sociale relaties, een belangrijke ontwikkelingstaak in de adolescentie. Jongeren met kenmerken van een borderline persoonlijkheidsstoornis lopen mogelijk meer risico op de nadelige effecten van online communicatie in interpersoonlijke relaties. Daarom is het bij hen extra van belang om in de diagnostiek en behandeling aandacht te hebben voor online sociale interactie en waar de mogelijke risico’s liggen. Maar het is ook belangrijk om met jongeren aandacht te besteden aan de positieve kanten van socialemediagebruik. In gesprek gaan over online communicatie, wat jongeren wel en niet delen en welke gedachten, gevoelens en gedrag dit oproept, biedt kansen om te werken aan therapeutische doelen zoals het verbeteren van relationele vaardigheden.

Twee keer per jaar mag ik bij orthopedagogen die in opleiding zijn tot generalist lesgeven over beroepsidentiteit en hoe je hieraan uiting geeft. Ik zie de groepen helemaal aan het eind van hun opleiding, waardoor ze al flink gevormd zijn en als het goed is nagenoeg klaar zijn voor het vak avan Orthopedagoog-Generalist.

We don't need no education / We don’t need no thought control / No dark sarcasm in the classroom / Teachers leave them kids alone …

Deze legendarische woorden uit Pink Floyds 'Another Brick in the Wall' herinneren aan autoritaire docenten die leerlingen niet voor zichzelf lieten denken. 

In dit artikel presenteren we een praktisch en driedimensionaal model: de PrikkelWaaier1. In dit model komen vele aspecten van prikkelverwerking terug, en zijn onderdelen van bestaande modellen samengevoegd. Met dit model – dat eenvoudig te gebruiken is – kun je interactief laten zien hoe zintuiglijke prikkelverwerking verloopt. Maar ook wat de behoeften van de cliënt aan meer of minder zintuigprikkels zijn en wat je kunt doen om zijn/haar zelfregulatie te verbeteren. Daarmee willen we in het model de mogelijkheden van de persoon zelf en zijn/haar systeem tonen om tot herstel van de prikkelbalans te komen. Omdat mensen niet te weinig, maar ook niet te veel prikkels nodig hebben in hun leven: dan voelen ze zich beter en vervullen ze met meer gemak hun taken.

Wachtlijsten in de ggz worden steeds langer en het aantal mensen met psychische stoornissen in Nederland blijft toenemen. Een fundamentele transformatie van de manier van hulpverlenen is nodig om toekomstbestendig te worden. Digitalisering van de zorg is een belangrijk onderdeel van die transformatie en werd recentelijk opgenomen in het Integraal ZorgAkkoord (IZA). Drie jaar geleden is de Digitale Poli bij GGz Breburg van start gegaan, waarbij ggz-behandelingen online worden aangeboden aan patiënten die daarvoor in aanmerking komen. Wat hebben we in die drie jaar geleerd over online behandelen?

In het huidige digitale tijdperk zijn er, meer dan ooit, verschillende manieren om contact te leggen. Dat merken we ook in ons werk. Waar cliënten een tijd geleden nog een drempel over moesten om contact te zoeken met een therapeut, is met een smartphone contact nu zo gelegd. Het gebruik van smartphones en apps speelt dan ook een steeds grotere rol in het contact tussen cliënten en hulpverleners. Zeker sinds de coronacrisis werken we meer dan ooit thuis, en zijn apps als Zoom en WhatsApp steeds verder ingeburgerd. Ook overleggen met school, de gemeente of andere zorgaanbieders gaan niet zelden meer via Teams of Meet. Dat biedt voordelen, maar kan ook nadelen hebben. Want ook op vrije dagen, in weekenden en avonden komen soms berichtjes en verzoekjes binnen.

Leren door te doen: training voor zorgverleners van cliënten met een verstandelijke beperking

Mentaliseren is een belangrijke vaardigheid om jezelf en de ander beter te begrijpen. Het verwijst naar het vermogen van mensen om na te denken over hun eigen gedachten en gevoelens, en die van anderen. Bij mensen met een verstandelijke beperking kan het mentaliserend vermogen verstoord zijn en dit kan problemen veroorzaken in het sociaal functioneren. Tevens kan de omgang met cliënten met een verstandelijke beperking en uitdagend gedrag emotionele reacties oproepen bij zorgverleners. Daardoor komt de (behandel)relatie vaak onder druk te staan, wat de omgang en begeleiding nog extra bemoeilijkt. Daarom is het heel belangrijk dat de zorgverlener kan mentaliseren en een mentaliserende houding aan kan nemen in contact met de cliënt. Door een training met een virtualrealitybril kunnen zorgverleners ervaren wat de invloed is van een mentaliserende houding op de stemming en het gedrag van de cliënt.

Rust. Dat is vooral iets voor als je doodgaat. Hier rust ... die en die. Dan hoef je écht niets meer. Toch zou het fijn zijn als die rust al iets eerder begint, dan op het moment dat je er niets meer van merkt. Dat je vóór je laaatste adem ook echt in rust kunt ademen. En dat is nog niet zo eenvoudig. We kennen allemaal wel het verlangen, maar doe het maar eens. Er is altijd wel iets, altijd wel een taak, een verantwoordelijkheid, iets wat om je aandacht vraagt. En onze digitalisering helpt niet echt daarbij. We worden de hele dag voortdurend aan onze mouw getrokken, met piepjes en pushberichten. 

In 1996, toen de eerste mobiele telefoons voor particulier gebruik beschikbaar kwamen, was er een reclame waarbij twee bellende mensen in een klein roeibootje zaten. Ze belden met elkaar op nog geen 1,5 meter afstand. De reclame sloot af met de pakkende slotzin “Ik voel een afstand”. Hadden de makers van de reclame een vooruitziende blik?

Het gebruik van technologie in de zorg kan bijdragen aan participatie, levensgemak, autonomie, positief zelfconcept en welzijn van mensen met een verstandelijke beperking. In dit artikel wordt vanuit verschillende wetenschappelijke studies een overzicht gegeven over de inzet van technologie in de zorg en aandachtspunten hierbij. Technologie kan worden gebruikt in het dagelijks leven voor het bevorderen van fysiek welzijn en voor het ondersteunen van adaptieve, cognitieve en sociale vaardigheden. Ook bij meer complexe orthopedagogische vraagstukken zoals interventies voor moeilijk verstaanbaar gedrag kan technologie ondersteunend zijn. Daarnaast kunnen computer-leerspellen (serious games) en apps worden ingezet voor het overdragen van kennis aan ouders en begeleiders. Uit toegepast onderzoek blijken er belangrijke aandachtspunten te zijn voor het gebruik van technologie in de zorg, zoals het omgaan met privacygevoelige data, het ontwikkelen van applicaties samen met de doelgroep en bieden van ondersteuning in het gebruik van technologie.

Interview met Helen Vossen

Over de invloed van sociale media doen veel verhalen de ronde. Hoe het zit het nu echt? Helen Vossen, interdisciplinair onderzoeker bij de Universiteit Utrecht, komt met een ontnuchterende boodschap: de effecten verschillen sterk per kind. Ze raadt jeugdhulpverleners aan om in aanloop naar een diagnose actiever te vragen naar wat een jongere uit digitale media haalt. ‘Anders krijg je nooit een volledig beeld.’

Regels, rolmodellen of de algemene sfeer thuis?

De gezinscontext speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van probleemgedrag onder adolescenten. Toch is er verrassend weinig bekend over de gezinscontext in relatie tot problematisch socialemediagebruik (PSMG). Binnen het Digital Family-project wordt gekeken naar de associatie tussen drie gezinssubsystemen (subsysteem ouder-kind, subsysteem ouder en het gezinssysteem) en PSMG in adolescenten. Vooral factoren vanuit het ouder-kindsysteem onderscheiden adolescenten met normatief socialemediagebruik van adolescenten met risicovol/problematisch socialemediagebruik. Een positieve algemene opvoedingsstijl en duidelijke internetspecifieke regels lijken beschermende factoren te zijn voor PSMG. Ingrijpen in het internetgebruik op het moment zelf lijkt daarentegen een risicofactor.