TvO 2024-3

“Heb je weleens iets meegemaakt met je lichaam wat je niet fijn vond?” Ongeveer zo klinkt de vraag die veel hulpverleners tijdens een intake stellen aan kinderen om eventueel seksueel misbruik te signaleren. Het is goed dat zij zich bewust zijn van de omvang en impact van seksueel misbruik. In elke klas zitten immers gemiddeld een tot twee kinderen die seksueel misbruik hebben meegemaakt. Deze ervaringen vergroten de kans op ernstige problemen in het dagelijks leven.

Het belang van pscyho-educatie bij PTSS en trauma

Psycho-educatie speelt een cruciale rol bij de behandeling van posttraumatische stressstoornis (PTSS) en andere trauma- en stressorgerelateerde stoornissen. Dit artikel richt zich op het belang van goede psycho-educatie, met bijzondere aandacht voor de toepassing van de Traumakaart. Dit is een visuele tool gebaseerd op de Window of Tolerance, ontwikkeld voor het in kaart brengen van traumaklachten samen met jeugdigen en (jong)volwassenen en om hierover goede uitleg te kunnen geven. Aan de hand van een casus gebaseerd op de praktijk wordt de impact van psycho-educatie op behandeling en herstel geïllustreerd.

Mijn kinderen weten niet zo goed wat voor werk mama doet. Ze weten dat mama kinderen en gezinnen helpt die het moeilijk hebben om verschillende redenen en dat ik dan met die gezinnen en kinderen meedenk en ze help. Deze beknopte uitleg vind ik zelf fijn, maar in coronatijd heeft zeker de oudste wel wat meegekregen. Onlangs zei ze: “Mam, jij doet toch even zo (maakt een wapperend beweging met haar hand en arm) om kinderen te helpen die wat naars hebben meegemaakt?” Ik beaam dat EMDR inderdaad een vorm van therapie is waar ik in geschoold ben, maar leg ook uit dat het iets complexer is dan even wapperen met mijn hand. Toch was ik ook nieuwsgierig naar de vraag, juist omdat ze zo weinig meekrijgt van mijn werk. Zij wilde ook wel even dat ik ging wapperen omdat ze binnenkort een vaccinatie heeft en de vorige keer ging dit mis. Ze is toen flauwgevallen, wat ze niet nog een keer wil. Hoewel ik haar vraag goed snap – en hoe makkelijk is het als je moeder dit gewoon zelf kan doen – moet ik hier toch even goed over nadenken.

Tot voor kort waren er nauwelijks hulpmiddelen voor scholen en kinderopvangorganisaties om kindermishandeling bespreekbaar te maken in de klas of de groep. Op de Paus Johannes School wordt sinds een paar jaar gewerkt met de lespakketten van Schildje. Daarmee wordt handelingsverlegenheid van leerkrachten en andere professionals tegengegaan.

Het begrip gehechtheid wordt veel gebruikt door professionals die werken met kinderen en gezinnen in de dagelijkse praktijk (Van der Horst et al., 2024). Professionals hebben behoefte aan inzicht in gehechtheid, ook wel ‘hechting’ genoemd, als er zorgen zijn over jeugdigen of gezinnen (Hammarlund et al., 2022; Wright et al., 2023). Zowel wetenschappers, professionals als het algemene publiek verschillen onderling sterk in wat ze onder gehechtheid verstaan (Duschinsky et al., 2021). Dit zorgt voor verwarring, niet alleen over de betekenis van gehechtheid (Tharner et al., 2022), maar ook over de manier waarop je gehechtheid kunt meten. Het dilemma is dat er veel instrumenten zijn, maar dat niet duidelijk is welke instrumenten geschikt zijn om gehechtheid in kaart te brengen. In dit artikel bespreken wij verschillende perspectieven op gehechtheid en de manieren van meten die daarbij horen. We beschrijven instrumenten die aangeraden worden voor screening en diagnostiek van gehechtheid en gaan in op de validiteit en praktijkgeschiktheid ervan. Tot slot geven wij een aantal concrete aanbevelingen voor hoe professionals om kunnen gaan met de dilemma’s bij het in kaart brengen van gehechtheid.

Dit artikel focust op Sensorimotor Psychotherapy® (SP), een van de meer gangbare manieren om lichaamsgericht te werken. Allereerst is er kort aandacht voor wat SP is, wat de basisuitgangspunten zijn en hoe SP gebaseerd is op een aantal gangbare theorieën. Traumabehandeling vanuit SP komt aan bod en er wordt afgesloten met een kort voorbeeld uit de praktijk aan de hand van een casus.

In de oneindige zee van het menselijk bestaan zijn onze levens als golven die voortdurend in beweging zijn: soms kalm en sereen, soms wild en onvoorspelbaar. Trauma’s, de onvermijdelijke stormen in onze levens, kunnen worden gezien als stenen die in deze zee worden geworpen, waardoor rimpelingen ontstaan die zich ver uitstrekken en diep doordringen in de essentie van ons zijn. Deze rimpelingen, hoewel ze in eerste instantie verstoringen lijken, dragen de potentie in zich om ons te transformeren, om ons te leren navigeren door de complexiteit van onze emoties en ervaringen. Het is binnen dit perspectief van rimpelingen in de zee dat ik mijn eigen trauma beschouw, niet als een isolerend incident, maar als een deel van een groter geheel dat mijn levensloop heeft gevormd en beïnvloed. De erkenning die ik heb ervaren tijdens het lezen van dit boek – zoals ook de nabijheid van een steunend netwerk tijdens mijn eigen proces – is een geschenk dat zich niet in woorden laat vatten. Ik hoop dat dit boek mag bijdragen in het geloof dat trauma een leerervaring is die wanneer je het aangaat mensen positief kan veranderen. Van Ee nodigt je daar zeker toe uit.

Bij mensen met een verstandelijke beperking komt een posttraumatische stressstoornis (PTSS) relatief vaak voor. Toch lopen clinici in de dagelijkse praktijk tegen veel moeilijkheden aan bij het herkennen, onderkennen en behandelen van PTSS-klachten bij deze doelgroep. Dit overzichtsartikel beschrijft wat hierover – tot op heden – bekend is, welke handvatten we kunnen gebruiken en welke behandelmethoden er zijn om mensen met een verstandelijke beperking en PTSS te behandelen.

Uit steeds meer onderzoek komt naar voren dat het belangrijk is om trauma vroegtijdig te signaleren en te behandelen. Een trauma is een verwonding die niet alleen psychische maar ook lichamelijke sporen achterlaat (Van der Kolk, 2022). Het belang van het toepassen van effectieve methoden voor diagnostiek en behandeling met betrekking tot traumabehandeling in verschillende sectoren, kan niet genoeg worden benadrukt.

Samenvatting proefschrift

Op 4 oktober 2023 verdedigde dr. Manon Smit aan de Vrije Universiteit Amsterdam haar proefschrift getiteld Sexual abuse in individuals with intellectual disability: a psychomotor perspective. Dit artikel biedt een samenvatting van de resultaten van de vier studies uit het proefschrift. Allereerst worden het beleid rondom seksueel misbruik en de implementatie ervan in zorginstellingen voor mensen met een verstandelijke beperking geëvalueerd. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de literatuur over de gevolgen van seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Ook worden de ontwikkeling en evaluatie beschreven van een nieuw instrument, de Lichaamsbelevingslijst LVB, om de lichaamsbeleving bij mensen met een verstandelijke beperking te meten. Tot slot worden verschillen aangetoond in lichaamsbeleving tussen volwassenen met een licht verstandelijke beperking die wel en geen seksueel misbruik hebben meegemaakt.

“Ik geloof niet in depressie, allemaal aanstellerij. En iedereen heeft tegenwoordig maar een trauma, het slaat nergens op.” Dit is niet een quote van een of andere oen. Ik heb het zelf gezegd, toen ik 18 was. Ik praatte mijn ouders na. Hmm, dus eigenlijk is het wel van een of andere oen. Sorry! Zoals u weet ben ik uiteindelijk depressieonderzoeker geworden. Uit interesse, maar ook omdat ik er ondertussen zelf een paar keer fiks mee te maken had gehad. “Iedereen voelt zich weleens een beetje sip", hoor je vaak als je het over depressie hebt. Dat is dan bedoeld om aan te geven dat je je aanstelt. Raar eigenlijk, want het geeft aan dat ‘altijd blij’ niet ‘normaal’ is. Het past eigenlijk prima in het paradigma dat er een spectrum is in gemoedstoestand.

In een scène uit de filmklassieker Stand By Me, geregisseerd door Rob Reiner in 1986, rennen vier adolescente jongens voor hun leven over een brug hoog boven een rivier om een aanstormende trein te ontwijken. De rivier inspringen zouden ze niet overleven en aangereden worden door de trein waarschijnlijk ook niet. Het enige wat ze kunnen doen, is rennen voor hun leven. In ‘Behind the scenes’ gaf Reiner aan dat deze scene eindeloos opnieuw gedraaid moest worden omdat de jongens telkens niet bang genoeg keken toen ze de brug over renden waardoor de scene niet levensecht leek. Niets leek te helpen totdat Reiner zijn geduld verloor en boos werd, waarna de jongens echt paniekerig reageerden. Dit was precies wat nodig was: snel de camera’s laten draaien en het moment vastleggen. Ondertussen is deze legendarische scene filmgeschiedenis.

Interview met Renée Beer en Carlijn de Roos

De EMDR-verhalenmethode wordt steeds bekender: een aanpak die is afgeleid van het standaardprotocol, voor kinderen die in de preverbale fase getraumatiseerd zijn. Ouders hebben hierin een centrale rol. Experts en trainers Renée Beer en Carlijn de Roos pleiten voor deze veelbelovende methode, die zich in de praktijk al bewezen heeft.

De laatste jaren is de aandacht voor trans personen binnen de samenleving aanzienlijk toegenomen. Deze aandacht komt tot uiting in diverse krantenartikelen, nieuwsberichten, televisieprogramma’s en documentaires die zich richten op jonge trans personen. Recent onderzoek toont aan dat trans personen een hoger risico lopen op het ontwikkelen van traumagerelateerde klachten. Trauma heeft gevolgen voor verschillende levensgebieden, wat het noodzakelijk maakt om deze problematiek te benaderen vanuit diverse expertises. Dit artikel beoogt een goed onderbouwd ondersteuningskader te bieden, gericht op het (h)erkennen, verbeteren en multidisciplinair behandelen van traumagerelateerde klachten bij trans personen. Dit wordt bereikt door recente wetenschappelijke inzichten te combineren met de praktijkervaringen en expertise van zorgprofessionals die werkzaam zijn met deze doelgroep.