TvO 2025-2

Samen met mijn dochter fiets ik naar een open dag van een middelbare school. Over een jaar moeten we definitief kiezen en de keus is groot. We hebben besloten om nu vast sfeer te proeven en dan volgend jaar gericht nog een keer te gaan kijken. Zo samen op de fiets naar de stad is er tijd om eens een goed gesprek te voeren. Doorgaans kletst ze wel over wat haar bezighoudt, maar ik ben toch benieuwd hoe zij haar toekomst voor zich ziet.

‘Hoe de clitoris eruit ziet!’ Een van de vele enthousiaste antwoorden vanuit de SWN (Seksueel Welzijn Nederland) WhatsApp-groep op mijn vraag: ‘Wat moeten orthopedagogen weten over seksualiteit?’ Ik ben al een paar jaar aangesloten bij de stichting en spring bij wanneer men wetenschappelijke ondersteuning nodig heeft bij het weerleggen van argumenten als: mannen en vrouwen hebben nu eenmaal andere breinen (niet waar) en: mannen hebben door hun hormonen meer behoefte aan seks (ook niet waar).

‘Oh ja, ik ben biseksueel, maar ik heb wel gewoon een vriend.’ Dit hoorde ik mezelf laatst tegen een kennis zeggen. Ik begreep niet helemaal wat er aan die zin, die ik zelf had gezegd, fout klonk in mijn oren. Het was toch de objectieve waarheid? Ik ben biseksueel, en ik heb een vriend. Ik stopte de gedachte weg en ging verder met het gesprek. Pas later drong het tot me door waarom die zin me zo dwarszat. Wat voegde het woord ‘gewoon’ namelijk toe aan het gesprek? ‘Gewoon’ was niet zomaar een bijwoord, het had een lading. Het was ‘gewoon’ om een meisje te zijn en een vriend te hebben. Voor mij was het echter niet normaal, mijn seksuele oriëntatie was niet ‘normaal’. Het was iets dat je mensen moest vertellen, uitleggen. Ouders, docenten, vrienden, kennissen; ze gaan allemaal uit van wat ‘normaal’ is. En in hun ogen betekent dat: heteroseksualiteit.

In dit boek delen 17 mensen hun verhaal over hun eerste keer. Wat iemand onder een ‘eerste keer’ verstaat, hebben de auteurs aan de verhalenvertellers gelaten. Zo is het voor de één de eerste keer intieme aanraking en voor de ander het naar binnen gaan. Masturberen, strelen, aftrekken en vingeren is ook allemaal seks. Er zijn dus meerdere eerste keren, volgens de auteurs. Alle seks kenmerkt zich door zinderende spanning, gestuntel of hilarische misverstanden en alles daartussenin. Dat komt allemaal aan bod in dit boek.

Een internationale analyse van de steeds latere leeftijd waarop jongeren beginnen met seks en de daling in condoomgebruik

De afgelopen twintig jaar zijn jongeren in Nederland en andere westerse landen steeds later met seks begonnen en zijn ze steeds minder vaak condooms gaan gebruiken. Maatschappelijke ontwikkelingen zoals de opkomst van sociale media, groeiende zorgen over de toekomst en een meer beschermende opvoeding hebben er mogelijk aan bijgedragen dat jongeren later met seks beginnen. Wat betreft het dalende condoomgebruik bij jongeren is het aannemelijk dat het stopzetten van de financiering van succesvolle preventiecampagnes, zoals de ‘Vrij Veilig’-campagnes, daarin een belangrijke rol heeft gespeeld. Door in te zetten op een positieve benadering van seksualiteit, waarbij niet alleen de risico’s, maar ook de positieve kanten van seks belicht worden en waarin respectvol met elkaar omgaan centraal staat, kunnen we bijdragen aan gezonde seksuele relaties en een hoger condoomgebruik onder jongeren.

Mediadebatten over seksuele vorming geven soms het beeld dat ouders zeer van elkaar verschillen als het gaat over seksuele opvoeding. Maar is dat wel zo? In dit kwalitatieve onderzoek interviewden we 53 ouders met diverse achtergronden over de seksuele opvoeding van hun kinderen. We hoorden meer overeenkomsten dan verschillen in zorgen, waarden en behoeften. Ouders gaven aan dat ze seksuele opvoeding belangrijk vonden maar niet altijd eenvoudig te realiseren. Ze willen hun eigen morele regels doorgeven, maar hun kinderen ook leren om zich te bewegen in de veelvormige Nederlandse samenleving. Ze hebben behoefte aan advies waarbij hun waarden en hun positie als ouders gerespecteerd worden.

Resultaten uit de Monitor Seksuele Gezondheid 2023

Wat vinden ouders van relationele en seksuele vorming en wat doen ze zelf aan seksuele opvoeding? Dit artikel geeft hier zicht op, op basis van de Monitor Seksuele Gezondheid 2023. De meeste ouders vinden dat seksuele vorming op school verplicht moet zijn en bespreken thuis verschillende aan seksualiteit gerelateerde onderwerpen met hun kind. Wel worden bepaalde onderwerpen minder vaak aangesneden, zoals homoseksualiteit, seksueel gedrag en anticonceptie. Ouders lijken daarbij te wachten totdat ze iets relevant achten voor hun kind. Seksualiteit op tijd bespreekbaar maken is echter belangrijk. De orthopedagoog kan ouders hierbij ondersteunen, door bijvoorbeeld uit te leggen waarom dit belangrijk is, vragen van ouders te beantwoorden of zorgen weg te nemen.

Seksualiteit: een essentieel gesprek binnen de orthopedagogiek

In deze editie verkennen we het thema seksualiteit, dat een fundamenteel aspect van het mens-zijn is. Naast de fysieke dimensie is seksualiteit ook een emotionele behoefte: het verlangen naar verbinding, intimiteit en erkenning is universeel. Vaak denken we dat seksualiteit alleen bij jongeren en volwassenen hoort. Maar klopt dit eigenlijk wel? Speelt seksualiteit niet al vanaf de bevruchting tot het overlijden van de mens?

Vanuit verschillende perspectieven benadert dit artikel seksualiteit en intimiteit bij senioren: mensen boven de 67 jaar. Het begint met cijfers over seksuele activiteit, met enige verklaring over de sterke daling in de loop van het ouder worden. Vervolgens worden de vier meest relevante oorzaken van die achteruitgang bekeken: cultuur & taboe, veroudering zelf, ziekten & medische interventies, en verander( en)de relaties. Seniorenseksualiteit wordt daarna nogmaals benaderd, maar dan vanuit het perspectief van aanpassing. Het volgende thema, de gezondheidsvoordelen van seks en intimiteit, is relevant omdat meer frequente en betere seks lijkt te leiden tot betere gezondheid, minder depressie, langer leven en het later ontwikkelen van dementie. In de afsluiting komen enige praktische adviezen ter verbetering van de aandacht voor seksualiteit en intimiteit bij ouderen.

Gegiechel en gêne, als je met kinderen en jongeren het onderwerp seks aansnijdt. Maar Marjolein Hottentot weet hoe je hen laagdrempelig aan de praat krijgt: met een bordspel, zodat ze er zelfs lol in krijgen. En ze leren er een hoop van, ook jongeren die in opleiding zijn tot hulpverlener en cliënten met LVB. ‘Het is zo nodig en zo nuttig om dit onderwerp bespreekbaar te maken.’