Janusz Korczak – arts en kinderboekenschrijver

Omschrijving

Janusz Korczak (1878-1942) is wereldwijd bekend als opvoeder, pedagoog en weeshuisvader. Zijn werkzaamheden als arts en zijn kinderboeken krijgen minder aandacht. Dit is niet juist, oordeelt Görtzen.

In deel I laat hij Korczak aan het woord over zijn ontwikkeling als arts en zijn kijk op een aantal medische vraagstukken. Hij doet dit aan de hand van een fictief interview waarbij Korczaks antwoorden gebaseerd zijn op zijn totale oeuvre.

Deel II laat zien dat Korczaks verlangen, droefheid en eenzaamheid dieptestromen zijn, die zijn leven bepaald hebben. Ze vormen de voorpost naar zijn pedagogische en medisch handelen en zijn kinderenboeken.

In deel III presenteert en analyseert Görtzen de kinderboekenschrijver Korczak. Dit gebeurt tegen de achtergrond van de Poolse (kinder)literatuur. Hij laat zien dat het kind ín Korczak in al zijn kinderboeken nadrukkelijk aanwezig is. Samen met de hoofdpersonen van zijn kinderboeken ravot Korczak in zijn eigen geest. Hij produceert leesavonturen waarin de droom, de fantasie en de werkelijkheid met elkaar botsen en toch niet zonder elkaar kunnen. Anders gezegd: zijn kinderboeken worden gedragen door zijn verbeeldingskracht en tegelijkertijd zijn ze het revolutionaire  product van zijn pedagogische inzichten en ervaringen en zijn strijd voor de mens op kleine voeten. 

Woord vooraf

Het gesprek met de arts, pedagoog en (kinder)boekenschrijver Janusz Korczak (1878/79-1942) vond plaats op het einde van zijn leven te Warschau. Zijn beantwoording van mijn vragen is gebaseerd op uitspraken van hem die verspreid liggen over zijn gehele werk. Het fictieve gesprek mag getroost gelezen worden als een conversatie die uitsluitend op feiten berust. Dit heb ik onderbouwd met een groot aantal verwijzingen naar Korczaks geschriften.
Het interview is min of meer chronologisch opgebouwd, beginnend bij Korczaks studententijd en eindigend korte tijd voor zijn deportatie naar Treblinka in augustus 1942. Korczak was niet erg groot, waarschijnlijk iets kleiner dan 1m70, slank, had goudblond haar dat al vroeg dun was, een roodblond sikje, een langwerpig, smal gezicht, blauwe ogen die vaak boven de rand van een rond brilletje tuurden en blijkbaar witte tanden2. Hij sprak rustig, nadrukkelijk en maakte veelvuldig gebruik van een wat archaïsch Pools zoals dat in het midden van de 19de eeuw werd gesproken. Zijn stemgeluid was zeker niet die van een bas, maar lag eerder tussen een tenor en bariton3. Uit verhalen van vroegere medewerkers en ex-pupillen komt het beeld naar voren van een veelal goedmoedig en zeker humoristisch en relativerend iemand die vaak een wat versleten colbert of mantel droeg en een bejaarde muts op had. Bekend is dat hij weleens onhoffelijk kon zijn alsook opvliegend4, ongetwijfeld samenhangend met het van hemzelf afkomstige gegeven dat hij een gevoelsmens was.