Jong en veerkrachtig - De rol van goed omgaan met tegenslag en steun in de thuis- en schoolomgeving bij welbevinden

Omschrijving

Hoewel het met Nederlandse jongeren vergeleken met hun leeftijdgenoten uit andere landen relatief goed gaat, zijn er steeds meer signalen dat het mentaal welbevinden van jongeren in Nederland achteruitgaat en onder druk staat (Stevens et al. 2024). Daarbij wordt naast de gevolgen van corona regelmatig gewezen op de rol van prestatie- en participatiedruk. Voor het verbeteren van het welbevinden van jongeren is er in beleid aandacht voor het versterken van hun veerkracht. Daarbij ligt de focus op steun vanuit het brede netwerk van jongeren en het stimuleren van bewegen en cultuurparticipatie.
Onderhavig onderzoek beoogt meer zicht op veerkracht van jongeren (12 tot en met 18 jaar) te geven door in een drietal bestaande surveys te kijken naar de rol van sociale steun en andere hulpbronnen bij veerkracht. Wij definiëren veerkracht als het goed kunnen omgaan met en herstellen van stress en tegenslag. Ook gaan we in op samenhangen tussen veerkracht, verschillende participatievormen, participatiedruk en welbevinden bij jongeren. Bij participatie onderscheiden we leren, werken,1 taken thuis doen, mantelzorg,2 bewegen, cultuur-3 en online participatie.4

Het onderzoek laat zien dat veerkracht positief samenhangt met het mentale welbevinden van jongeren. Emotionele steun en weinig druk van vooral ouders gaan samen met zowel meer veerkracht als een hoger mentaal welbevinden van jongeren. Aan te bevelen is om in beleid blijvend aandacht te hebben voor het versterken van veerkracht van jongeren en daarbij ouders meer centraal te stellen. Speciale aandacht van onderzoek, beleid, ouders, leraren en zorgprofessionals zou moeten uitgaan naar meisjes, jongeren met een niet-heteroseksuele oriëntatie, jongeren met een gezondheidsprobleem en jonge mantelzorgers, omdat zij slechter af zijn wat betreft zowel veerkracht als welbevinden. Bij de beschouwing geven we enkele handelingsperspectieven.
Aanleiding en relevantie onderzoek

Er zijn vanuit beleidsmakers en de maatschappij zorgen over het mentale welbevinden van jongeren. Vanuit wetenschappelijk onderzoek komen ook veel signalen dat het mentaal welbevinden van jongeren in Nederland onder druk staat (Boer et al. 2022, Stevens et al. 2023). Zo namen psychische klachten van jongeren al vóór de coronapandemie toe en lijkt daarin nog geen duidelijke verbetering te komen. Ongeveer een derde van de jongeren gaf in 2022 aan psychische problemen te hebben, terwijl dit in 2017 een vijfde was (Stevens et al. 2023). Die klachten en problemen worden niet alleen in verband gebracht met corona(maatregelen), maar ook met de toegenomen prestatie- en participatiedruk (Stevens et al. 2023) en crises zoals klimaatverandering, oorlogen en gebrek aan huisvesting (Van Yperen et al. 2023). Mentaal welbevinden vormt een belangrijke graadmeter voor de kwaliteit van leven van jongeren en daarmee indirect ook voor de kwaliteit van de samenleving. Als jongeren een laag welbevinden hebben is dit niet alleen ongunstig voor de jongeren zelf. Het kan ook leiden tot zorgkosten en verlies aan talentbenutting, zowel op jonge als latere leeftijd (Kessler et al. 2007). Inzetten op mentaal welbevinden van de jeugd is voor de maatschappij dus ook een investering voor de langere termijn.