Veranderstrategie Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming

Omschrijving

De veranderstrategie in het kort
Samen de transitie versnellen
om kinderen en volwassenen
beter te helpen en te beschermen

Iedereen verdient het om zich thuis veilig te voelen. Een veilige omgeving is de basis voor een gezonde ontwikkeling, fijne relaties en een goed toekomstperspectief. Wanneer het thuis voor iemand niet veilig is, is het van belang dat dit snel wordt opgemerkt, dat de problemen en oorzaken van deze problemen goed boven tafel komen en passende hulp en bescherming op tijd ingezet worden. In de praktijk gebeurt dit nog te vaak niet, of niet snel genoeg. Dit kan grote gevolgen hebben, die lang kunnen doorwerken – niet alleen voor de betrokken mensen, maar ook voor hun (klein)kinderen. Het is dus erg belangrijk om de hulp en bescherming aan gezinnen

en huishoudens te verbeteren.

Onderliggende patronen maken dat hulp en bescherming onvoldoende tot stand komen, ondanks grote betrokkenheid en inzet van professionals.

Dat de kind- en gezinsbescherming op dit moment tekortschiet, hangt samen met onderliggende patronen in de zorg- en beschermingsstelsels en de maatschappij. Onveiligheid in gezinnen en huishoudens vraagt om een brede blik, omdat problemen op meerdere niveaus spelen:

1. Probleem en context: Onveiligheid hangt vaak samen met armoede, stress en psychische problemen. Organisaties die hierbij ondersteuning bieden werken nog onvoldoende samen.

2. Analyse en afweging: Professionals beoordelen situaties niet samen en de analyse van de problemen is te beperkt, waardoor oorzaken soms gemist worden en te snel wordt ingegrepen. Incidenten leiden vaak tot extra regels en controle.

3. Relaties: Gezinnen en huishoudens worden nog te weinig betrokken. Het lukt niet goed om vertrouwen op te bouwen, waardoor ze uit angst problemen niet altijd delen.

4. Hulp en ondersteuning: Door werkdruk, personeelstekorten en wisselingen staan de kwaliteit en continuïteit van hulp onder druk.

1. Systeem: Het stelsel is versnipperd, met veel wet- en regelgeving en partijen, waardoor overzicht en regie vaak ontbreken. De rechtsbescherming van gezinnen en huishoudens schiet bovendien vaak tekort.

De urgentie om dit te verbeteren is groot.

Daarvoor is het nodig om fundamenteel anders te gaan werken en organiseren. De vier pijlers van het Toekomstscenario vormen daarbij de uitgangspunten: we versnellen met deze veranderstrategie de transitie naar een gezinsgericht, eenvoudig, rechtsbeschermend, transparant en lerend systeem. Om te realiseren dat meer kinderen en volwassenen in een blijvend veilige thuissituatie leven werken we aan zeven doelstellingen:

1. Onveiligheid en ontwikkelingsbedreiging eerder herkennen en tijdig aanpakken;

2. Hulp en bescherming sluiten beter aan bij aard en context van problematiek;

3. Passende rechtsbescherming in alle stadia van hulpverlening en bescherming;

4. Meer eenvoud en continuïteit in hulp en ondersteuning;

5. Een uitvoerbaarder stelsel voor professionals, minder regeldruk en betere samenwerking;

6. Lerend en zich ontwikkelend stelsel door professionals, managers en bestuurders;

7. Ontwikkeling van de grondhouding van professionals.

We realiseren ons dat deze transitie soms scherpe keuzes vraagt: we kijken ook wat we níet meer doen. Met deze veranderstrategie werken overheid en uitvoerings- en kennisorganisaties, binnen de huidige financiële kaders, toe naar concrete verbeteringen in de periode 2026-2029, terwijl tegelijkertijd de basis wordt gelegd voor een fundamentele herziening van het stelsel vanaf 2029.

De beweging richting deze verandering is al gestart: we versnellen de transitie.

In de praktijk gebeuren er ondanks de problemen een hoop goede dingen. Daar bouwen we op voort. In vrijwel alle regio’s wordt bovendien al gewerkt aan het Toekomstscenario.

Daarbij zijn de afgelopen jaren al belangrijke lessen opgedaan op het gebied van cultuur, werkwijze en structuur. Een deel daarvan kan nu al breder worden toegepast. We ondersteunen de praktijk daarbij. Concreet gaan we aan de slag met acht prioritaire acties: de eerste vier zijn doorbraakacties die de transitie in de uitvoering versnellen, de laatste vier zijn versterkende acties.

1. Eindbeeld lokale teams en het samenspel met het Regionale Veiligheidsteam (RVT)

We werken toe naar stevige lokale teams die zelf hulp bieden bij onveiligheid met goede samenwerkingsrelaties met veiligheidspartners. Expertise gaat soepel over en weer en hulp wordt om het huishouden georganiseerd.

2. Van melden naar breed eigenaarschap op veiligheidsvraagstukken

We werken toe naar een eenduidige en afgestemde werkwijze waarin onveiligheid vanuit verschillende disciplines gezamenlijk wordt beoordeeld, in afstemming met het gezin. Op basis van deze gezamenlijke beoordeling kunnen we effectievere hulp en bescherming bieden, met meer continuïteit.

3. Kwaliteit gezamenlijke analyse en van Verzoek Tot Onderzoek (VTO) naar Verzoek Tot Toetsend Onderzoek (VTTO)

We ontwikkelen een gezamenlijke werkwijze voor onderzoek, analyse en het opstellen van één plan voor ondersteuning bij complexe onveiligheid. Daarnaast werken we toe naar een eenduidig en werkbaar format voor het verzoek tot onderzoek en ontwikkelen we en beproeven we het toetsend onderzoek (VTTO)

4. Professionele handelingsruimte en rechtsbescherming We werken toe naar een werkwijze waarin professionals integraal en systemisch kunnen werken (één gezamenlijke analyse, één plan), en bieden waar nodig meer ruimte in regels en kaders, zodat professionals kunnen doen wat nodig is en terwijl de rechtsbescherming voor kinderen en volwassenen geborgd is.

5. Ontwikkeling in en met de praktijk

In en met regio’s werken we toe naar het eindbeeld van het Toekomstscenario. We werken het eindbeeld verder uit, werkend vanuit de huidige context, waarbij we nu al toepassen wat werkt. Daarnaast brengen we per regio in beeld waar de regio staat, en maken we een transitieplan om tot de gewenste eindsituatie te komen.

6. Continuïteit en kwaliteit in de transitie

Aan de hand van een integraal plan borgen we de continuïteit en kwaliteit in de transitie, met expliciete aandacht voor zowel het adresseren van bestaande continuïteits- en kwaliteitsproblemen als het beheersen van risico’s die ontstaan door de transitie (zoals schaalgrootteproblematiek).

7. Eindbeeld Regionaal Veiligheidsteam (RVT)

Het eindbeeld van het RVT wordt geconcretiseerd. Daarbij wordt duidelijk welke functie het RVT vervult bij onveiligheid binnen gezinnen, wanneer het RVT wordt betrokken en hoe het samenwerkt met onder meer het lokale team en de Raad voor de Kinderbescherming

8. Handelingskader

We werken toe naar een gemeenschappelijk handelingskader, om te komen tot harmonisatie in werkwijze en een gedeelde basis in grondhouding, vakkennis en rechtsbescherming (met oog voor verschillende rollen van betrokken organisaties en professionals).

Deze acties worden lerend ontwikkeld in de praktijk. Werkzame elementen worden waar mogelijk breder toegepast en passende ondersteuning wordt geboden. We maken deze beweging mogelijk met randvoorwaarden zoals financiering, centrale regie, wetgeving, kennis- en gegevensdeling.

De komende jaren bereiden we naast deze acties de funda-mentele herziening van het stelsel voor, waar we vanaf 2029 op inzetten. Deze stelselherziening moet alle partijen beter in staat stellen om hun rol en verantwoordelijkheid in de veiligheid binnen gezinnen en huishoudens vorm te geven.

Concreet omvat dit veranderingen in de structuur, zoals de af-en ombouw naar RVT’s en aangepaste wettelijke kaders; in de werkwijze, met een integrale en domeinoverstijgende aanpak gericht op 0-100; en in de cultuur, met een nieuwe grondhou-ding door alle lagen heen.

Als overheid en uitvoeringsorganisaties werken we samen aan de uitvoering van de veranderstrategie.

Alle betrokken partijen – Rijk, gemeenten, uitvoeringsorganisa-ties – zien de noodzaak om stappen te zetten en zien ook dat deze problemen niet door hen alleen opgelost kunnen worden, maar vragen om gezamenlijke inzet. Iedere partij heeft daarbij zijn eigen rol en verantwoordelijkheid in deze transitie. We hebben afspraken gemaakt over samenwerken op een manier die lerend, verbindend en richtinggevend is en waarmee we ruimte bieden aan verschil en vernieuwing. Vanuit die afspra-ken werken we de komende jaren vol vertrouwen samen aan een blijvend veilige thuissituatie voor zoveel mogelijk kinderen en volwassenen.