TvO 2023-3

Mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) hebben een groter risico op lage zelfwaardering. Zij ontwikkelen minder veerkracht om met levensproblematiek om te gaan en lopen meer kans op problemen met zelfbeheersing, stress en problematisch gedrag. De methodiek van het vat van zelfwaardering is een concrete en snelwerkende aanpak om de veerkracht van mensen met LVB te vergroten. Daardoor zijn ze beter in staat hun stress, en daarmee hun problematisch gedrag (handelen, denken, voelen), te hanteren. Versterking van zelfwaardering leidt tot minder klachten en vooral tot meer proactieve positieve zelfzorg. Men pakt makkelijker op wat plezier en bevrediging oplevert, in plaats van wat plezier en bevrediging kost.

Voor haar sollicitatie moest M aantonen dat ze minstens vijf jaar werkervaring had en gedegen wetenschappelijk onderwijs had genoten. De dierenartsenpraktijk die haar aannam, weigert nu echter gebruik te maken van die kennis en ervaring. “Want we doen het al jaren zo.” Ziedaar het eeuwige spanningsveld tussen ‘practice-based’ en ‘evidence-based’.

Vrijdagmorgen. Alle 23 leerlingen uit mijn groep 7/8 zitten op een zelfgekozen plek, klaar om aan het werk te gaan. Na een aantal minuten zie ik 16 van de 23 leerlingen op een laptop werken, zelfstandig aan hun eigen doelen. Geen verbinding met elkaar, alleen verbinding met het internet …

Digitale technologie is niet meer weg te denken uit het onderwijs. Dit creëert vele kansen voor het onderwijs, maar er is ook een keerzijde aan deze digitalisering. Ik zie het gebeuren in de dagelijkse praktijk, wat mij steeds meer aan het nadenken zet: hoe verhoud ik mij tot de digitalisering in het klaslokaal? In dit stuk sta ik hierbij stil en hoop ik lezers mee te nemen in mijn overpeinzingen.

“Jij hebt mij teruggegeven aan mezelf”; een uitspraak van een 18-jarig meisje. “Die woorden waren voor mij het mooiste cadeau en een positieve prikkel voor mijn beloningssysteem om therapeut te willen zijn”, aldus Wijntje van der Ende (p. 55).

Kinderen en jongeren met affectregulatieproblemen hebben moeite met het opmerken en interpreteren van sensaties die zij in hun lijf voelen. Voor dit probleem is Affectregulerende Vaktherapie (ArVT) ontwikkeld. ArVT is een practice-based interventie waarmee het ervaren, herkennen en denken over lichamelijke gevoelssensaties wordt bevorderd. Dat er sprake is van affectregulatieproblemen wordt doorgaans pas laat herkend, namelijk als conventionele behandelingen niet aansluiten of aanslaan. Wij leggen uit wat affectregulatieproblemen zijn en lichten toe wat ArVT is. Vervolgens geven wij aan hoe ArVT geïndiceerd kan worden vooráfgaand aan het inzetten van conventionele behandeling.

Onderzoeker Sharon Stellaard heeft een confronterende boodschap: landelijke hervormingen van het beleid voor de jeugdzorg en het passend onderwijs hebben zelden het gewenste resultaat opgeleverd. In plaats daarvan worden oude fouten herhaald, stelt ze in haar boek Boemerangbeleid, dat gebaseerd is op haar promotieonderzoek.

Vanuit een orthopedagogisch denkkader werd al vijftien jaar gewerkt met het competentiemodel bij Prodeba. Prodeba is een instantie die kinderen, jongeren en jongvolwassenen met een psychiatrische stoornis begeleidt. Daarnaast heeft Prodeba een sggz-afdeling. Naar aanleiding van de laatste inzichten en publicaties rondom competentiegericht werken heeft de afgelopen twee jaar een doorontwikkeling plaatsgevonden in de werkwijze binnen ambulante begeleiding. De ontwikkelingstaken zoals beschreven door Slot en Spanjaard (2015) zijn per leeftijdscategorie breed en divers beschreven. Vanuit de praktijk is ervoor gekozen om de ontwikkelingstaken onder domeinen te laten vallen. De vaardigheden die behoren bij de diverse ontwikkelingstaken zijn met een Delphistudie beschreven, en hebben een ontwikkelingsgerichte opbouw.

Door een tweede Delphistudie uit te voeren, konden uiteindelijk de vaardigheden in de domeinen worden onderverdeeld en is een vragenlijst ontwikkeld om de competentie per domein te beoordelen. Hiermee kan de behandelaar aansluiten bij het huidige functioneren van de cliënt en in de begeleiding de gekozen interventies laten aansluiten op de (on)- mogelijkheden van de cliënt.

Er zijn nog niet voldoende genormeerde diagnostische testen voorhanden om leesproblemen vast te stellen bij studenten in het hoger onderwijs. Dit onderzoek bestudeert de bruikbaarheid van een nieuw diagnostisch instrument, de Flamingo-test. Dit is een test die de woordleesvaardigheid meet door middel van een korte tekst. Hoewel de aangeboden tekst er in de eerste instantie uitziet als een ‘normale’ tekst, kenmerkt deze tekst zich door het ontbreken van context. Omdat de lezer geen beroep kan doen op de context of verwachtingen tijdens het lezen, kan de tekst enkel gedecodeerd worden. De Flamingo-test werd afgenomen bij een grote groep studenten in het hoger onderwijs en specifiek bij een groep studenten met dyslexie. De Flamingo-test geeft daarbij allereerst een indicatie van het leesniveau van een student. Verder heeft de test een voorspellende waarde of er bij een student sprake is van dyslexie of niet. Uit de verdere resultaten van ons onderzoek blijkt dat de studenten met dyslexie significant slechter presteren op accuratesse, leessnelheid en leesefficiëntie in vergelijking met de proefpersonen zonder leesproblemen. Verder werd in dit onderzoek de Flamingo-test vergeleken met andere woordleestesten. Hieruit blijkt een vergelijkbare prestatie van de studenten met dyslexie en zonder dyslexie op alle drie de testen.

Als professional worden wij opgeleid om vooral te doen wat werkt en evidenced-based te werken. Er wordt veel onderzoek gedaan naar protocollen en behandelvormen. Wanneer uit dit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er een positief effect is na het volgen van de therapie én het onderzoek is gerepliceerd, worden methodieken in richtlijnen opgenomen. Op zich een mooie manier van werken, zodat we niet zomaar wat doen. Echter, bij complexe psychiatrische problematiek is de drop-out in behandeling zeker 50 procent ondanks dat cliënten een evidenced-based behandeling krijgen. Hoe betrouwbaar is dan het onderzoek naar een evidenced-based behandeling?

Binnen de kind- en jeugdhulpverlening komt het geregeld voor dat cliënten aan meerdere stoornissen tegelijkertijd lijden (Prinsen et al., 2008). Ook bij volwassenen met een stoornis zien we in 42 procent van de gevallen comorbiditeit (Ten Have et al., 2022). Er zijn steeds meer aanwijzingen dat aan de basis van enkele en meervoudige problematiek een samenspel van gelijke en gedeelde processen ligt (Schaeuffele et al., 2022) die om een andere manier van behandelen vragen dan we gewend zijn te doen: van klachtgericht naar transdiagnostisch werken. Je biedt een behandeling die zich minder richt op zogenaamde onderliggende en latente stoornissen, maar die inspeelt op relevante dynamische bio-psychosociale processen (Hofmann & Hayes, 2019).

Vrij recent heb ik twee afzonderlijke gesprekken met jongeren gehad over hun toekomstplannen. Het eerste gesprek was met een meisje dat AI (‘artificial intelligence’) gaat studeren. Ik vroeg tijdens het gesprek of ze het belangrijk vond om niet alleen AI te programmeren, maar ook om na te denken over de gevolgen die zulke AI hebben op onze samenleving. Het antwoord luidde: ‘Niet belangrijk; daar zijn vast wel anderen voor om over zulke aspecten na te denken.’ Het tweede gesprek was met een meisje dat Rechten wil studeren aan de Universiteit van Utrecht met de ambitie om als klimaatjuriste via organisaties als EarthJustice te strijden voor het milieu. Deze twee gesprekken geven een glimp van verschillen in betrokkenheid die jongeren kunnen voelen met hun leefomgeving. Wat kunnen we redelijkerwijs verwachten van de huidige generatie jongeren? Waar begint en eindigt hun betrokkenheid bij de samenleving waar zij deel van uitmaken?

Interview met Esther Mertens

Voor sociaal-emotionele ontwikkeling bestaan talrijke schoolinterventies, van uitgebreide antipestprogramma’s tot korte trainingen om de weerbaarheid van leerlingen te versterken. Onderzoeker Esther Mertens keek in een metastudie hoe deze interventies onderzocht zijn en welke onderdelen er mogelijk voor zorgen dat ze effectief zijn.

Als moeder heb ik mij vanaf de geboorte van mijn kinderen nog nooit afgevraagd wat de best onderzochte manier is van opvoeden. Vanaf de geboorte van mijn zoon, die inmiddels 19 jaar is, voel ik mij moeder en ga ik op mijn gevoel af. Twijfels over hoe opvoeden moet, heb ik niet. Hiermee bedoel ik niet dat ik een goede opvoeder ben, integendeel. Ik accepteer en verdraag dat mijn best doen en kijken naar de behoeften van mijn kinderen goed genoeg is.