TvO 2025-1

“Je moet wat assertiever zijn. Neem mij nou, als ik in een vergadering aangeef dat iets moet gebeuren, dan gebeurt het.” Deze wijze raad kreeg een vriend van mij onlangs van de directeur/eigenaar van het bedrijf waar hij voor werkt. Toen mijn vriend suggereerde dat de positie van directeur/ eigenaar hier een factor was, zei zijn baas: “Nonsens, wij zijn trots op onze platte organisatiestructuur. Iedereen is hier gelijk.” 

Ik voelde me vaak buitengesloten als puber. Op de fiets ging ik dan snel richting huis met mijn hoofd naar beneden gebogen, want ik had verdriet en huilde grote tranen. Mijn buik was vol van angsten en mijn hoofd vol van ongeloof dat ik niet mee mocht doen met de anderen. De tranen kwamen omdat ik verdrietig was dat ik er niet bij hoorde. Ik voelde een eenzaamheid die voor het eerst echt groot was in mijn leven. Ik was een puber van een jaar of dertien en ik voelde me niet een gewone jongen. De uitsluiting voelde groot.

Tijdens een filosofieles gaven twee leerlingen van mij een presentatie over Simone de Beauvoir. Het onderwerp van hun presentatie was het doorbreken van stereotypen van vrouwen als goede moeders en van passieve vrouwen die voornamelijk de mannelijke blik behagen. In het bijzonder bespraken ze daarbij De Beauvoirs welbekende frase ‘Je wordt niet als vrouw geboren, maar tot vrouw gemaakt’ aan de hand van het reclamefilmpje van Always: ‘Walk like a girl’. In dit filmpje zie je eerst hoe verschillende jongeren denken dat vrouwen lopen. Pogingen resulteren in overdreven stuntelige en zelfs clowneske bewegingen waarmee vooral het stereotype bevestigd wordt dat vrouwen niet geschikt zijn om te sporten. Mijn leerlingen concludeerden dat deze stereotypes sociale en culturele constructies waren en dat het tijd was om deze te doorbreken. Op deze conclusie werd overwegend enthousiast gereageerd door klasgenoten, totdat een leerling aangaf nadenken over gender totale onzin te vinden. Er waren nu eenmaal biologische verschillen tussen mannen en vrouwen. Einde discussie, aldus deze leerling. Vanwaar deze grote aversie tegen gender? 

Op school kreeg hij af en toe een extra lesprogramma, voor bedrijven was hij als jongvolwassene ook al heel interessant. Maar om overeind te blijven in een wereld die je niet echt begrijpt, is voor sommige hoogbegaafden, zoals Joris, een hele uitdaging. Een openhartig gesprek met hem en zijn therapeut Kirsten Copier.

Intercultureel werken brengt uitdagingen met zich mee: ons denken en doen wordt beïnvloed door evolutionaire en psychologische processen, de cultuur waarin we zijn opgegroeid en de in onze huidige samenleving toenemende polarisatie. Intercultureel werken vraagt daarom om diepgaande reflectie en een actief leerproces. Dit artikel biedt handvatten om cultuur beter te begrijpen en effectief om te gaan met diversiteit. Het verkent hoe cultuurvorming plaatsvindt, waarom groepsvorming vaak tot uitsluiting leidt en hoe dit doorbroken kan worden. Daarnaast worden culturele verschillen en indelingen besproken, met het besef dat deze vooral dienen als vertrekpunt om eigen en andermans culturele bagage te blijven onderzoeken. Op deze manier houden we cultuur, onszelf en elkaar in beweging, wat uiteindelijk leidt tot meer afgestemde en betekenisvolle hulpverlening.

De manager vertelt in een teamvergadering over een op handen zijnde verandering in de organisatie die ook mijn team zal raken. Er gebeurt van alles in het team: collega’s gaan meer rechtop zitten, er wordt wat geknikt, maar al snel klinkt er gelach, weliswaar ietwat ongemakkelijk met allerlei vragen en opmerkingen als “Ja, maar hoe dan?”. De een ziet kansen en mogelijkheden, terwijl de ander alleen maar beren op de weg ziet. Waarom brengt verandering toch van alles bij ons teweeg?

Ik stel u graag voor aan mijn tante Cathy. Ze woont op Curaçao, is inmiddels met pensioen, maar is leerkracht geweest in het dovenonderwijs. Een zelfbewuste vrouw, die actief betrokken is in haar maatschappij. Ze is inmiddels 81 jaar en rijdt nog steeds voedselpakketten rond voor de minder bedeelde gezinnen op het eiland. Eén keer per week gaat ze op pad met haar vriendinnen. Er wordt gezwommen, gelachen en over politiek gesproken. Ze zingt in twee koren: van een katholieke kerk en van haar eigen protestants-christelijke kerk. Ze reisde in het afgelopen jaar naar Nederland, naar Aruba en stapte in december met mij op het vliegtuig naar Sint-Maarten. Ze begeleidde mij bij mijn boekpresentaties op scholen daar.

Inzichten over raciale/etnische/culturele identiteit en tips voor professionals in de pedagogische praktijk

Het vermogen van kinderen om kleur te zien en te benoemen ontwikkelt zich al vroeg, maar hun begrip van sociale categorieën op basis van huidskleur, etniciteit of cultuur rijpt pas later. Naast de ouders en de eigen omgeving spelen ook pedagogen een cruciale rol in het begeleiden van deze ontwikkeling en in het voorkomen van structurele uitsluiting op basis van dit soort kenmerken. In dit artikel bieden we inzichten over hoe en waarom kleuters huidskleuren en raciale categorieën herkennen en benoemen in hun spel en geven we handvatten voor het voeren van gesprekken met kleuters over diversiteit.

‘Anders zijn’: een kracht in diversiteit

In de orthopedagogiek, waar de focus ligt op het begeleiden en behandelen van kinderen, jongeren en volwassenen in hun unieke ontwikkeling, speelt het begrip ‘anders zijn’ een centrale rol. Wat betekent ‘anders zijn’ eigenlijk? Als ik hierover nadenk dan komt er, zonder dat ik dit wenselijk vind, een gedachtestroom naar boven over normen en afwijking. Een norm in het licht bekijken van afwijking is niet neutraal, het is een sociaal construct dat beïnvloed wordt door de culturele en historische contexten.

Allereerst willen we mevrouw Nauta en mevrouw Post hartelijk bedanken voor de respectvolle reactie die ze in het Tijdschrift voor Orthopedagogiek (nummer 2, 2024) hebben gegeven op ons artikel over hyperhoogbegaafden. Het is prettig dat er een reactie op ons stuk is gekomen. Ten eerste omdat dit onderwerp alle aandacht kan gebruiken en ten tweede omdat het ons in de gelegenheid stelt nadere toelichting te geven.

Hoe een lerarenopleiding in Londen studenten voorbereidt op het lesgeven in divers samengestelde klassen

In dit artikel beschrijven we de resultaten van een interviewstudie naar de manier waarop een lerarenopleiding in Londen aandacht besteedt aan diversiteit en ongelijkheid. Vanuit de literatuur zijn zes verschillende praktijken te onderscheiden, die alle zes werden toegepast in de lerarenopleiding. De opleiders deelden voorbeelden van deze zes praktijken: (1) het inzetten van kennisbronnen, (2) het uiten van hoge verwachtingen, (3) het onderwijs aanpassen aan de behoeften, (4) het opbouwen van goede relaties, (5) stimuleren van kritische reflectie en daarbij gebruiken van inzichten uit theorie en onderzoek, en (6) rechtstreeks aan de orde stellen van ongelijkheid en diversiteit. In het huidige artikel worden deze toepassingen beschreven. Ondanks de toepassing van al deze praktijken, vonden de lerarenopleiders zelf vooral dat 'er meer gedaan moet worden' en dat het bevorderen van open dialoog over diversiteit en ongelijkheid (hoe lastig ook) binnen de lerarenopleiding een essentiële stap is om te werken aan gelijke kansen.

De rol van etnisch-culturele en gendercompatibiliteit in het creëren van inclusieve en effectieve leerervaringen

Het is een populair en veel onderzocht gegeven dat het principe van ‘soort zoekt soort’ een belangrijke rol speelt in het aangaan van relaties en het onderhouden van langdurige vriendschappen. Veel minder bekend is echter dat deze compatibiliteit ook een belangrijke factor kan zijn in het onderwijs en de orthopedagogische praktijk. In dit artikel bespreken we waarom gelijkenissen tussen kinderen en onderwijsprofessionals in etniciteit, cultuur en gender essentieel kunnen zijn voor het creëren van inclusieve en effectieve leeromgevingen. Ook geven we op basis van empirische literatuur tips voor onderwijs- en zorgprofessionals.