TvO 2025-4

Een vriendin van mij heeft ervaring met integrale zorg. Ze is niet onder de indruk. De behandelaren die zich bezighielden met haar en haar gezin, overleggen nauwelijks. Daardoor doen ze soms meer kwaad dan goed. Het is onverteerbaar, maar niet verrassend. Op de meeste werkplekken wordt langs elkaar heen gepraat. Dat is in de zorg niet anders. Alleen zijn de gevolgen wat ernstiger. Alleen al binnen de medische gezondheidszorg wordt 60 procent van de fouten veroorzaakt door gebrekkige communicatie. Hoe komt dat toch?

Als kind keek ik graag naar Pippi Langkous. Wat was zij lekker avontuurlijk, ondernemend, en zij durfde alles! In de opvoeding die ik kreeg, was het ook belangrijk dat je dingen gewoon ging proberen en als je hard werkte, kwam het vast wel goed. De titel van deze column had dus net zo goed de slogan van Nike ‘Just do it’ kunnen zijn.

De jeugdzorg doorloopt een hervormingsagenda, die vraagt om integraal werken. Hoe pakt het werkveld dat aan? Jana Knot-Dickscheit en Lonneke Schuringa merken in Groningen hoe kennis en ervaring bij elkaar komen, maar signaleren ook zwakke plekken in het systeem – en in de ideeën daarachter.

Een alternatief perspectief op de transitie naar het hoger onderwijs

De transitie naar het hoger onderwijs wordt vaak als een lineair proces gezien, met studieprestaties als maat voor succes. Dit artikel introduceert een alternatief perspectief: transitie als wordingsproces (becoming), waarin de ervaringen van studenten zelf en de betekenis die zij eraan toekennen centraal staan. Het becoming- perspectief biedt drie praktische handvatten: stimuleer het opbouwen van betekenisvolle relaties binnen en buiten de studie; bied ruimte voor reflectie op persoonlijke en professionele ontwikkeling en creëer oefenruimte in het onderwijs waarin studenten mogen zoeken, falen en groeien. Zo ontstaat via het becoming-perspectief meer ruimte voor diverse vormen van studentsucces tijdens de transitie.

In het kleine Zeeuwse dorp waar ik woonde, was één huisarts. Deze was gevestigd in een voornaam huis in de hoofdstraat van het dorp. Ik kwam er altijd langs wanneer ik naar school liep en was altijd geprikkeld als er iemand de praktijk in of uit liep. Ik was nogal een druk kind met veel vragen, dus toen ik een keer vanuit school langs de praktijk liep, ging ik voor het eerst alleen de praktijk binnen en vroeg of ik de huisarts kon spreken. De assistente was vriendelijk en ik kon plaats nemen. Ik werd getriggerd door de mensen die in de wachtruimte zaten en dacht: Zijn al die mensen ziek of gaan ze dood? Wat dood was, dat wist ik nog niet zo goed en daar kwam ik juist voor.

Van denkwijze naar werkwijze in een integrale autismezorg

In de autismezorg wordt al jaren gezocht naar vormen van behandeling en ondersteuning vanuit een integrale levensloopvisie. Hoewel er al succesvolle pilots van levensloopbegeleiding zijn geweest, is er nog steeds geen landelijke implementatie. In het project Enactive Mind Autisme wordt aan een enactivistische werkwijze gewerkt die de levensloopvisie plaatst binnen netwerkzorg, vanuit de centrale vraag: Hoe kunnen we deze persoon met autisme ondersteunen in het reguleren van zijn of haar interacties met de omgeving, op een manier die betekenisvol is voor hem of haar?

In mijn eerste jaar als filosofiedocent liep ik op een zekere dag met mijn 5 vwo-klas naar het filosofielokaal. Onderweg werd ik aangesproken door een leerling uit de onderbouw. Deze leerling had geen idee wat filosofie eigenlijk betekent. Toen ik een poging ondernam om deze legitieme vraag naar tevredenheid te beantwoorden, bedacht ik me dat filosofie zo breed is dat ik simpelweg niet wist waar ik moest beginnen. 

Vervolg op ‘Meten is weten? Dilemma’s bij het in kaart brengen van gehechtheid in onderzoek en praktijk’

In dit artikel reageren wij op de reactie van Spruit en collega’s (TvO 5-2024) op ons eerdere artikel over uitdagingen bij het meten van gehechtheid. We zijn het met elkaar eens dat gehechtheid een complex concept is en dat het meten ervan uitdagingen met zich mee brengt. In tegenstelling tot Spruit en collega’s zijn wij echter van mening dat vragenlijsten niet geschikt zijn voor inzet in de screeningsfase. Doordat er nog veel onduidelijkheid is over de nauwkeurigheid van deze vragenlijsten en het risico van vals-positieven en vals-negatieven, kunnen vragenlijsten als screeners leiden tot verkeerde beslissingen voor het verlenen van de juiste zorg, vooral als hierbij gebruik wordt gemaakt van classificaties. Met de inzet van observaties van gehechtheids- en opvoedgedrag kunnen zowel positieve als negatieve aspecten van opvoedgedrag beter bespreekbaar gemaakt worden. Evenals Spruit en collega’s denken wij dat samenwerking tussen praktijkprofessionals en onderzoekers noodzakelijk is bij het ontwikkelen van instrumenten om gehechtheid te meten.

Kansen en knelpunten vanuit een hrm-lens

Effectieve interprofessionele samenwerking rond het kind vraagt om meer dan de juiste vaardigheden en motivatie. Dit artikel laat zien waar samenwerking tussen leerkrachten en pedagogisch professionals in integrale kindcentra vaak stokt, ondanks de aanwezige vaardigheden en motivatie. Vanuit een hrm-perspectief wordt duidelijk dat het vooral aan professionele ruimte ontbreekt: gezamenlijke tijd, professionele autonomie, een inclusief organisatieklimaat en ondersteunend leiderschap zijn vaak niet structureel geborgd. Dit artikel biedt taal en focus om samenwerking in interprofessionele teams bespreekbaar te maken: waar ontbreekt tijd, waar wringt gelijkwaardigheid, hoe benut je de complementariteit van disciplines, en welke rol speelt leiderschap? Een kader met reflectievragen helpt om eigen bijdragen en randvoorwaarden te spiegelen en vormt zo een realistisch vertrekpunt voor verbetering.

In Nederland zijn verschillende instrumenten beschikbaar om het intellectueel en adaptief functioneren te onderzoeken. De Keuzegids Screening & Diagnostiek VB is een waardevol en actueel naslagwerk voor iedereen die betrokken is bij diagnostiek in de gehandicaptenzorg. 

Integraal werken in het onderwijs verwijst naar een benadering waarbij verschillende aspecten van het onderwijs, zoals pedagogische, didactische, en sociaal-emotionele aspecten, op elkaar worden afgestemd en in samenhang worden behandeld.

Integrale zorg, van versnippering naar samenhang

In de afgelopen tien jaar is er op het gebied van integraal werken veel veranderd voor alle zorgprofessionals, en in het bijzonder voor orthopedagogen. 

Het verschil tussen jeugdzorg en onderwijs

In de rubriek ‘Het dilemma van de orthopedagoog’ worden praktijkdilemma’s besproken die orthopedagogen tegenkomen in hun werk. Aan de hand van herkenbare casuïstiek uit het veld wordt gereflecteerd op ethische afwegingen, handelingsverlegenheid en professionele verantwoordelijkheid. De rubriek biedt ruimte voor nuance, context en diverse perspectieven, met als doel vakgenoten te ondersteunen bij het omgaan met complexe situaties in bijvoorbeeld de jeugdhulp, het onderwijs of de (gehandicapten)zorg.

Ontwikkeling en validatie van de Kindcentrum-scan

In Nederlandse kindcentra werken professionals uit de kinderopvang, het onderwijs en jeugdhulp/-zorg in toenemende mate samen, zoals bij de overgang van kinderopvang naar school (1), van school naar buitenschoolse opvang (2), bij kinderen met speciale zorgbehoeften (3), en aan geïntegreerd beleid (4). Deze nieuwe context vereist nieuwe instrumenten om de interprofessionele samenwerking te monitoren voor zowel onderzoek als praktijk.

In deze studie presenteren we de achtergrond en ontwikkeling van de Kindcentrum-scan. Een landelijke validatiestudie onder 46 locaties en 788 professionals liet zien dat in de ontwikkelde scan twee schalen te onderscheiden zijn, en dat de scan een goede interne consistentie had. De verschillende items van de scan hangen met elkaar samen. De resultaten ondersteunden verder de convergente validiteit van het nieuwe instrument: de scores van de scan, verkregen op basis van interviews met de directeur en/of manager, hingen positief samen met de samenwerking van diverse collega’s met andere pedagogische professionals uit school, opvang en jeugdhulp/-zorg uit een analyse van professionele netwerken.