Aan tafel maar niet gehoord

Omschrijving

Burgerberaden geven jongeren een serieuze plek in publieke besluitvorming. In hun praktijk bij EMMA zien Tess Schijvenaars en Geeske Strating echter tegelijkertijd hoe snel de inbreng van jongeren in gesprek en advisering naar de achtergrond kan schuiven. Hoe komt dat, en wat vraagt dit van gemeenten, begeleiders en andere professionals die burgerberaden organiseren?

Een jongere komt wat afwachtend de zaal binnen voor de eerste bijeenkomst van een burgerberaad. Telefoon in de hand, zoekend naar een plek waar het veilig voelt om te gaan zitten. Aan tafel volgen de eerste kennismakingsrondes. De jongere vertelt voorzichtig dat zijn ouders thuis beslissen over afvalscheiding. Een andere deelnemer reageert direct: ‘Dat verandert vanzelf als je straks op jezelf woont.’ Er wordt even gelachen en het gesprek gaat verder. Niemand vraagt door.
Het lijkt een onschuldig moment, maar het laat zien hoe snel ervaringen van jongeren naar de achtergrond kunnen verdwijnen. Het is niet dat jongeren niet aanwezig zijn, maar de stemmen en bij dragen van jongeren klinken onvoldoende door in de gesprekken.

Burgerberaden geven jongeren steeds vaker een plek in publieke besluitvorming. Dat is belangrijk, want veel van de onderwerpen die in burgerberaden worden besproken, zoals wonen, klimaat, veiligheid of werk, raken direct aan hun toekomst. Vanuit ons werk bij EMMA begeleiden en onderzoeken wij burgerberaden in het hele land. Daar zien wij hoe waardevol deze vorm van democratische vernieuwing kan zijn, maar ook hoe kwetsbaar jongereninvloed in de praktijk blijft.
In dit artikel laten we aan de hand van drie voorbeelden zien waar het schuurt, maar ook wat helpt om de stem van jongeren beter te laten meewegen in burgerberaden en vergelijkbare participatieprocessen.

Hoe werkt een burgerberaad?
Een burgerberaad is een democratisch proces waarin een gelote groep inwoners advies geeft over een maatschappelijk vraagstuk. Deelnemers krijgen informatie van experts en ervaringsdeskundigen, gaan met elkaar in gesprek en formuleren gezamenlijk aanbevelingen voor politiek of bestuur. Burgerberaden worden meestal georganiseerd door lokale en regionale overheden, zoals gemeenten en provincies. Gemeenteraad, college of Provinciale Staten besluiten waarover er een beraad komt en welk mandaat het krijgt. Ambtelijke projectteams ontwerpen en organiseren het proces, vaak samen met externe bureaus, voorzitters en gespreksbegeleiders.

Burgerberaden brengen mensen met verschillende belangen, ervaringen en leefwerelden samen. Deelnemers worden meestal geselecteerd via gewogen loting, zodat de groep een afspiegeling vormt van de bevolking, bijvoorbeeld naar leeftijd, gender, opleiding en woongebied. Vaak gebeurt die loting vanaf 16 jaar, soms wordt er bewust voor gekozen om ook jongere deelnemers toe te laten als het onderwerp hen direct raakt. Het afspiegelingsbeginsel brengt ook een uitdaging met zich mee. Jongeren vormen meestal een kleine groep binnen een burgerberaad. Daardoor is het niet vanzelfsprekend dat hun ideeën terugkomen in de uiteindelijke adviezen. Vooral aanbevelingen die specifiek aansluiten bij de leefwereld van jongeren krijgen niet altijd voldoende steun van andere deelnemers.