De kracht van een betrokken omgeving

Omschrijving

Bij de opvoeding van en zorg voor kinderen zijn naast familie en vrienden verschillende mensen, groepen en organisaties uit de omgeving betrokken. Deze – vaak onbetaalde – informele ondersteuners, zoals vrijwilligers van verenigingen, zorgen ervoor dat gezinnen er niet alleen voor staan en hebben daarom een belangrijke meerwaarde. Vrijwilligers kunnen dit echter vaak niet zonder hulp van professionals. Gemeenten hebben dan ook een verantwoordelijkheid om deze hulp mogelijk te maken.

Beleid legt vaak de nadruk op een-op-een ondersteuning door vrijwilligers. Bijvoorbeeld maatjes of steunouders die, vaak via organisaties voor zorg en welzijn, een persoonlijke band opbouwen met een kind, gezin of ouder die advies of een luisterend oor kan gebruiken. Informele ondersteuning vindt echter ook plaats in alledaagse contacten: in de buurt waar gezinnen wonen, of bij de vereniging waar kinderen sporten of spelen. Denk aan de vrijwilligers in een jongerencentrum die jongeren met elkaar in contact brengen door laagdrempelige activiteiten te organiseren. Of de trainer van een sportvereniging die een kind wekelijks spreekt.
Gemeenten hebben ook in deze omgevingen een rol en verantwoordelijkheid om informele ondersteuners te helpen. Met recent onderzoek hebben we vanuit het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP; Bucx et al., 2025) in kaart gebracht hoe er in praktijk en beleid wordt gewerkt aan de inzet van informele ondersteuners in verschillende omgevingen en wat we hiervan leren. We deden dat op basis van interviews met beleidsmakers, professionals, vrijwilligers, ouders en jongeren in twee gemeenten en op basis van twee expertbijeenkomsten.

Buurtgemeenschappen
Sterke buurtgemeenschappen zorgen voor verbinding tussen bewoners. Zo komen ouders en jongeren sneller met andere ouders en jongeren in contact, en voelen zij zich betrokken bij elkaar en bij de buurt. Ook weten zij daardoor informele ondersteuners makkelijker te vinden. Om elkaar te ontmoeten en te leren kennen is het belangrijk dat er geschikte ontmoetingsplekken zijn. Dat kunnen officiële ontmoetingsplekken zijn (waar ook hulpverlenende instanties zijn) maar ook locaties die voor sommige mensen makkelijker toegankelijk zijn, zoals de school of het buurthuis. Het helpt dan als er verbindende, laagdrempelige activiteiten zijn, begeleid door professionals. Bijvoorbeeld een jongerencentrum, of een ouder-kindgroep, waar sociaal werkers groepen jonge ouders begeleiden en hen stimuleren om zaken rond het opgroeien en opvoeden van kinderen met elkaar te bespreken. Vrijwilligers hebben hierin een belangrijke rol: door hun ervaringsdeskundigheid sluiten ze goed aan bij de behoeften van de doelgroepen.