Janusz Korczak Stichting Jaarboek 2013 - Het recht van het kind te zijn zoals het is

Omschrijving

Met het door de pedagoog Janusz Korczak (1878-1942) geformuleerde recht van het kind om te mogen zijn zoals het is, zullen de meeste opvoeders wel kunnen instemmen. Van wie mag een kind nou niet zijn wie het is? Veel opvoeders menen dan ook dat ze kinderen niets in de weg leggen op hun weg naar volwassenheid. Toch was Korczak hierover juist zeer kritisch. Michael Kirchner toont in zijn bijdrage aan dit jaarboek aan, dat de geschriften van Korczak vol staan met uitspraken die aantonen dat opvoeders dit recht juist het vaakst met voeten treden. En als we die uitspraken goed lezen, merken we dat dat niet alleen gold voor Korczak’s tijd. Er zijn redenen genoeg om aan te nemen, dat het juist in onze tijd niet vanzelf spreekt dat kinderen mogen zijn zoals ze zijn. Van kinderen wordt bijvoorbeeld verwacht dat ze de ouderlijke ambities waarmaken, waardoor er geen ruimte is voor hun eigen dromen en talenten. En in het onderwijs persen we hen in het harnas van gestandaardiseerde toetsen. Voor kinderen die ‘afwijken’ zoeken we krampachtig naar het juiste label en baldadig jongensgedrag dwingen we in het braafheidsgareel, of anders stoppen we hen in het ADHD-hok.

Ons land heeft de twijfelachtige eer het land te zijn met het grootste percentage kinderen dat allerlei etiketten opgeplakt krijgt. En het aantal kinderen waar iets mee mis zou zijn stijgt nog elk jaar excessief. Terwijl de kinderen vermoedelijk niet anders zijn dan een aantal decennia geleden. Wel is misschien hun omgeving onrustiger geworden: veel echtscheidingen en nieuw samen te stellen gezinnen; weinig buitenspel gelegenheid; stress vanwege de eisen die de school stelt; stress bij leerkrachten die aan de inspectie-eisen willen voldoen; stress ook bij jonge ouders die zich een slag in de rondte werken om hun hypotheek te kunnen betalen etc.

Er was een tijd dat je kinderen die boos waren vroeg, waarom ze nou toch zo boos zijn. Nu geven we dat kind een etiket: ODD (Oppositional Defiant Disorder) of de nieuw ontdekte ‘kinderziekte’ TDD (Temperament Disregulatie met Disforie). En de oplossing is simpel: niet een diepgaand gesprek met het kind, om te begrijpen waar die boosheid vandaan komt, niet veranderingen aanbrengen in onze gehaaste levensstijl, maar het medicijn Ritalin.

Een moeder van een kind dat volgens de leerkracht op school problemen had, terwijl er thuis niets aan de hand was, weigerde haar zoon op ADHD te laten testen. Ze deed in het TV programma Zembla de kernachtige uitspraak: “Ik ga mijn kind geen Ritalin geven om aan de eisen van de school te voldoen.” Veel ouders grijpen er wel naar, omdat ook bij hen de overtuiging bestaat dat een ideaal kind een rustig kind is, dat niemand overlast bezorgt. “Opvoeden’, zo zei Korczak “is alleen mogelijk als we van het bedrieglijke verlangen naar volmaakte kinderen afzien.”

Voor de redactie van het jaarboek waren er kortom heel wat redenen om het door Korczak geformuleerde recht te mogen zijn wie je bent, tegen het licht te houden van het opvoedkundig denken en handelen van onze tijd “De wereld heeft kinderen nodig precies zoals ze zijn”, schreef Korczak. Van hem mochten kinderen druk, lastig of boos, stil, verlegen, of eenkennig, chaotisch en eigenzinnig zijn. Korczak begreep dat je van een sloddervos geen pietje precies maakt en van een drukke prater geen stille dromer. Wat kinderen zijn nam hij als uitgangspunt, niet wat ze behoren te zijn.

Een samenleving die diversiteit koestert, die waardering heeft voor het rijke palet aan menselijke (on)mogelijkheden, heeft een humaner gehalte dan een samenleving die streeft naar eenvormigheid en standaardisering. Daarom kozen we voor de omslag van ons jaarboek een foto van een kunstwerk, gemaakt door de kinderen van Turtlewings1, een basisschool in het Belgische Schaarbeek, die zich door de visie van Reggio Emilia laat inspireren. De foto toont een rijk geschakeerd palet, met diverse verrassende elementen, die samen een kleurrijk geheel vormen; hij staat symbool voor een samenleving die ons inziens boeiend en voor iedereen veilig en leefbaar is.