Koops over onderzoek

Omschrijving

In 1928 werd de Psychopatenwet ingevoerd, op grond waarvan sinds die tijd rechters misdadigers ‘ter beschikking van de regering’ (tbr) kunnen stellen. Tegenwoordig wordt tbr kortweg als tbs (terbeschikkingstelling) aangeduid. Tbs kan worden opgelegd bij een misdrijf waarop minimaal vier jaar gevangenisstraf staat (onder andere moord en doodslag, ernstige mishandeling, verkrachting). Daarnaast moet gelden dat aan de dader de verrichte daad niet of niet volledig kan worden toegerekend vanwege een psychiatrische aandoening. Deze toerekenbaarheid wordt vastgesteld door het Pieter Baan Centrum (PBC), de psychiatrische observatiekliniek van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Door wekenlange observatie van de betrokken dader stelt het PBC vast of deze tijdens de criminele daad toerekenbaar, verminderd toerekenbaar of ontoerekenbaar was.
Busato’s eerste veldwerk bestond uit het bij wonen van het observatiewerk en de discussies van de experts in het PBC. Een complex proces, waarvan volgens normen voor objectieve diagnostiek onzeker is hoe herhaalbaar en dus betrouwbaar het is. Busato verwijst naar het gezichtspunt van de emeritus hoogleraar rechtspsychologie Van Koppen, die het begrip toerekeningsvatbaarheid een ‘onhoudbare juridische fictie’ noemde. Desalniettemin neemt de rechter bijna altijd het advies van het PBC over. Criminelen die volgens het PBC verminderd toerekenbaar of ontoerekenbaar zij n, worden (bij gedeeltelij ke toerekenbaarheid vaak na een gevangenisstraf) opgenomen in een tbs-instelling. Enkele cijfers: gemiddeld zijn tbs’ers 44 jaar oud; 5% is vrouw; een behandeling duurt gemiddeld 8,7 jaar; de kosten zijn 465 euro per dag per patiënt.
De tbs-instellingen hebben een therapeutisch doel en willen voorbereiden op een terugkeer naar de samenleving. Die terugkeer wordt geoefend met proefverloven. Het is goed te beseffen dat er van de ongeveer 70.000 zogenoemde verlofbewegingen in slechts 0,02% van de gevallen iets misgaat (zoals te laat terugkeren). De zeldzame keer dat het ernstig misgaat – hoe verschrikkelijk ook – wordt zo breed uitgemeten in de media dat publieke weerstand tegen het idee van het proefverlof wordt opgewekt.