Kortere lijnen met ervaringsdeskundigen

Omschrijving

Ervaringsdeskundigheid krijgt steeds meer erkenning, maar wordt nog niet altijd gezien als volwaardige professie. Vaak blijft de rol beperkt tot een ondersteunende functie, terwijl ervaringskennis cruciaal is voor passende hulp. Voor structurele waardering is herkenbaarheid en gelijkwaardige samenwerking nodig. Fleur Fiselier, Lieneke Ebbe en Tamar Shiboleth pleiten daarom voor een stevige positie van ervaringsdeskundigen als essentieel onderdeel van hulpverlening en beleid.

Zonder ervaringskennis geen passende hulp. Toch wordt de inzet van ervaringsdeskundigen nog vaak onderschat. In het project ROK Deventer werkte Fleur Fiselier vanaf het begin mee als ervaringsdeskundige. Fleur was lid van de projectgroep en had een rol in verschillende werkgroepen (training, onderzoek en netwerk). Lieneke Ebbe en Tamar Shiboleth waren betrokken als onderzoekers. Aan de hand van praktijkervaringen binnen ROK Deventer staan we in dit artikel stil bij de inzet van ervaringsdeskundigheid, succesvolle samenwerkingsfactoren, uitdagingen en de rol van een ervaringsdeskundige bij het werken met eigen ervaringskennis door professionals.

De rollen van ervaringsdeskundigen
Een ervaringsdeskundige kan zich op verschillende manieren inzetten in en voor de praktijk. Van der Kooij en Keuzenkamp (2018) onderscheiden hierbij vijf rollen binnen ervaringsdeskundigheid. Binnen die rollen zijn verschillende niveaus van beïnvloeding door een ervaringsdeskundige terug te zien. De vijf rollen zijn: ondersteuner, beleidsbeïnvloeder, deskundigheidsbevorderaar, onderzoeker en initiator van vernieuwing (Van der Kooij & Keuzenkamp, 2018).
Als deskundigheidsbevorderaar werkte Fleur mee aan de ontwikkeling van een training voor professionals waarbij het signaleren en bespreekbaar maken van de ouder-kindrelatie centraal staat. 
Ze nam daarbij ook deel aan de verschillende deelnemersgroepen. Zo vertelde ze over haar ervaringen met postnatale depressie en de effecten hiervan op de relatie met haar kind. Ze kon onder andere haar eigen ervaringen met professionals die niet goed leken te luisteren en de risico’s hiervan voor de vertrouwensrelatie tussen ouder en professional delen. 
In de rol van deskundigheidsbevorderaar is de ervaringsdeskundige gericht op het geven van advies en op het krijgen van meer begrip, bewustwording en aanknopingspunten voor een nieuw handelingsperspectief (Van der Kooij et al., 2018).
Tijdens de rollenspellen in de training merkte Fleur dat het delen van deze ervaringen nog meer inzicht geeft in de gevoelswereld van ouders: ‘De boodschap die ik probeer over te dragen is dat het voor ouders nooit over onwil gaat maar over onmacht. Daarom is geduld en goed blij ven luisteren in iedere situatie wat mij betreft het grootste goed van een professional. Je kunt als professional iets al twintig keer hebben meegemaakt, maar voor de betreffende ouder is het een nieuwe situatie. Hierin moet een professional zich actief blij ven verplaatsen, daar ligt de sleutel om werkelijk contact te kunnen krijgen met een ouder.’

Daarnaast was Fleur actief als onderzoeker en ondersteuner in een verkennend onderzoek naar de verschillende inloop- en groepsvoorzieningen voor ouders in Deventer. Hierbij heeft zij zeven groepsvoorzieningen in beeld gebracht. Tijdens een aantal werkbezoeken sprak zij over het aanbod en de ervaringen met deelnemers, vrijwilligers en professionals. In deze gesprekken kon Fleur vanuit gedeelde ervaringen sneller toe naar vertrouwen. Er ontstond ruimte voor het benoemen van de kwetsbare kanten van het ouderschap en openheid over behoeften:
‘Tijdens een gesprek op een inloopgroep deelde ik hoe het voelt als er vooral naar je kind wordt gekeken en niet naar jouw behoeften als ouder. Ik merkte dat de sfeer direct veranderde. Iemand zei dat zij dit ook had ervaren maar dacht dat het aan haar lag. Vanuit dit gedeelde gevoel ontstond er een open gesprek waarin meerdere ouders hun zorgen durfden uitspreken. Het delen van mijn eigen ervaring als ouder, juist nu ik er niet meer middenin zat, maakte dat er sneller openheid ontstond om dingen te vragen en te delen. Het geeft vertrouwen om te horen dat ook iemand die nu een professionele rol bekleedt deze ervaringen kent. Daardoor kon ik niet alleen horen wat ouders zeggen maar ook begrijpen waarom ze het zeggen.’